خلافت عمر ده سال ادامه يافت . در اين دوران در ارتباط با شيعه تحوّل خاصى رخ نداده است ، شيعيان به پيروى از امير المؤمنين عليه السّلام روش مدارا و مماشات با دستگاه خلافت را برگزيده بودند ، و از طرف دستگاه خلافت نيز در مورد امام على عليه السّلام و شيعيان روش خشونت‌آميزى گزارش نشده است ، بلكه در مشكلات و مسايل علمى و سياسى از رأى و نظر امام على عليه السّلام كاملا بهره‌گيرى مىشد . تا آن‌جا كه گفته شده است عمر هفتاد بار جمله « لولا علي ، لهلك عمر » را تكرار كرده ، و نيز گفته است : « اللهم لا تبقنى لمعظلة ليس لها ابن ابي طالب » « 1 » و چنان‌كه در نهج البلاغه آمده است ، در جريان جنگ مسلمانان با ايرانيان ، عمر شوراى نظامى تشكيل داد و امام على عليه السّلام يكى از اعضاى آن شورا بود . اعضاى شورا ديدگاه‌هاى خود را اظهار كردند ، و عمر رأى امام عليه السّلام را برگزيد . « 2 » پس از عمر ، با طرحى كه وى به عنوان شوراى شش نفره آماده كرده بود ، عثمان به خلافت برگزيده شد . وى دوازده سال زمام خلافت را در دست داشت . در دوران خلافت او كارهايى صورت گرفت كه بر خلاف سنّت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و نيز مخالف رويه‌ى دو خليفه پيشين بود و همين امر سبب نارضايتى و خشم مسلمانان گرديد . وى خويشاوندان خود را بر مناصب حكومتى برگزيد و از اموال بيت المال به آنان بذل و بخشش مىكرد ، ابو ذر را از مدينه به شام و سپس به ربذه تبعيد كرد ، حكم بن عاص را كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله از مدينه تبعيد كرده بود ، به مدينه بازگرداند و مورد

--> ( 1 ) . الغدير : 3 / 79 ؛ تاريخ الخلفاء ، ص 170 - 171 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد : 1 / 46 ، شرح خطبه‌ى دوم . ( 2 ) . نهج البلاغة ، خطبه‌ى 146 .