على ربانى گلپايگانى
252
درآمدى به شيعه شناسى ( فارسى )
مىكند ؟ مفسّران به اين پرسش پاسخهاى مختلفى دادهاند . زمخشرى گفته است : هدف اين تعبير اين است كه روش امام على عليه السّلام به عنوان يك الگو به مؤمنان توصيه شود ، تا مسألهى انفاق در راه خدا را مهمّ بشمارند ، تا آنجا كه حتّى در نماز نيز در صورت امكان از آن غفلت نورزند . « 1 » طبرسى گفته است : غرض از اين تعبير بيان بزرگى شخصيت على عليه السّلام است ؛ زيرا در محاورههاى عربى و غير عربى رسم بر اين است كه هرگاه بخواهند فردى را اكرام و تعظيم كنند ، از واژههايى كه بر جمع دلالت مىكند استفاده مىكنند . « 2 » اين نكته را نيز لازم است يادآور شويم كه واژهى زكات در كاربرد لغوى آن معنايى وسيعتر از معناى اصطلاحى آنكه در فقه اسلامى بيان شده است دارد ؛ كاربرد لغوى آن هرگونه انفاق مالى - اعم از واجب و مستحب - را شامل مىشود . دليل روشن اين مطلب اين است كه در آيات و سورههاى مكى ، كه هنوز حكم زكات مصطلح در فقه بيان نشده بود ، اين واژه به كار رفته است . « 3 » با توجه به آنچه گفته شد ، نادرستى سخن مؤلف « المنار » كه با استناد به دو مطلب ياد شده ( به كار بردن تعبير جمع در مورد فرد ، و تعبير زكات در صدقهى مستحبى ) در احاديث شأن نزول تشكيك كرده است ، « 4 » روشن شد .
--> ( 1 ) . الكشّاف : 1 / 649 . ( 2 ) . مجمع البيان : 2 / 211 . ( 3 ) . الميزان : 6 / 10 - 11 . ( 4 ) . المنار : 6 / 442 .