على ربانى گلپايگانى
245
درآمدى به شيعه شناسى ( فارسى )
3 . افضليت بر ديگران از نظر عقل ، تقديم مفضول بر فاضل ، يا فاضل بر افضل قبيح است ، و خداوند از هر فعل ناروايى منزّه است ، بنابراين ، حكم شرع و عقل در اينباره همآهنگ است . در نتيجه ، امام بايد در علم ، سياست ، پارسايى و همهى صفاتى كه در رهبرى جامعه و تحقق بخشيدن به آرمانهاى امامت نقش مؤثّر دارد ، افضل از ديگران باشد . عبارت « لا يدانيه ذو حسب » كه پيش از اين از امام رضا عليه السّلام نقل شد ، بيانگر همين صفت است . آن حضرت در جاى ديگر فرموده است : « الإمام واحد دهره ، لايدانيه أحد ، و لايعادله عالم ، و لايوجد منه بدل ، و لا له مثل و لانظير ، مخصوص بالفضل كلّه ، من غير طلب منه و لا اكتساب » . « 1 » يادآور مىشويم : برخى از متكلّمان اهل سنّت صفت افضليت را براى امام شرط كردهاند ، البته آن را به نبود مانع و مصلحت برتر مقيّد نمودهاند . قاضى ابو بكر باقلانى ( متوفاى 403 ه ق ) اين قول را برگزيده است . وى بر اين مطلب به احاديثى كه از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در مورد شرط افضل بودن امام روايت شده استدلال كرده است . به اعتقاد وى اين روايات از نظر معنا متواتر است . و از طرفى ، مسلمانان اتفاق دارند كه امامت كبرى ( امامت جامعهى اسلامى ) بزرگترين امامت است . هرگاه افضليت در امام جماعت مطلوب است ، در پيشواى جامعهى اسلامى به طريق اولى مطلوب خواهد بود . « 2 »
--> السلمانى ، تأليف آية اللّه مجاهد سيّد عبد الحسين موسوى رازى ، و كتاب « علم الامان » تأليف مرحوم مظفر رجوع شود . ( 1 ) . اصول كافى ، ج 1 ، كتاب الحجّة ، باب جامع في فضل الامام و صفاته ، ص 156 . ( 2 ) . ر . ك : تمهيد الاوائل ، ص 473 - 475 .