2 . آنان‌كه در بخش اول زندگى مرتكب گناه شده ، سپس استغفار نموده و در بخش دوم از هرگونه معصيت و ظلمى پرهيز مىكنند . 3 . عكس فرض دوم . 4 . عكس فرض اول . بديهى است ، هرگز حضرت ابراهيم عليه السّلام مقام امامت را براى دو گروه اخير از ذرّيّه‌ى خود درخواست نكرده است ، زيرا در ناشايستگى آنان براى چنين مقام و منصب والايى جاى هيچ‌گونه ترديدى نيست ، و از مقام آن حضرت - كه جز هدايت و سعادت بشر خواهان چيزى نبود ، دور است كه براى كسانى از خداوند تقاضاى رهبرى و امامت كند كه در تمام دوران عمر آلوده گناه و گرفتار ضلالت‌اند ، يا در پايان زندگى چنين روش و شيوه‌اى دارند ؛ بنابراين ، آن‌چه مىتواند مورد درخواست ابراهيم عليه السّلام باشد دو فرض اول است ، از اين دو فرض خداوند فرض دوم را استثنا كرده است ، بنابراين ، جز فرض اول باقى نخواهد ماند ، و آن جز با عصمت تحقق نخواهد يافت ، زيرا اين فرض كه فردى غير معصوم از آغاز زندگى تا پايان عمر خويش مرتكب هيچ‌گونه خطا و لغزشى ، اعم از كبيره و صغيره ، عمدى و سهوى نشود ، عادتاً محال است . « 1 » به بيان ديگر ، الظَّالِمِينَ * از دو نظر شمول و اطلاق دارد : يكى از جهت افراد و ديگرى از جهت زمان و مفاد آن اين است كه هركس در هر زمان كه مرتكب ظلم ( معصيت و نافرمانى خدا ) شود از منصب امامت محروم خواهد بود ، خواه در تمام

--> ( 1 ) . ر . ك : الميزان ، ج 1 ، ص 274 .