خوبى استفاده كرد . در زمان امام سجاد عليه السّلام در مدينه فقهاى غير شيعه احكام اسلامى را مطابق آراى خود براى مردم بيان مىكردند . امام عليه السّلام نيز شاگردانى داشت كه آراى امام عليه السّلام را بازگو مىنمودند ، اگرچه تظاهر به شيعه بودن خود نمىكردند . قاسم بن محمد ابى بكر ، و سعيد بن مسيّب از آن جمله بودند . « 1 » و قيس بن ماصر از متكلّمان برجسته شيعه علم كلام را نزد امام زين العابدين عليه السّلام آموخته بود . « 2 » جابر بن عبد اللّه انصارى ، عامر بن واثله‌ى كنانى ، سعيد بن مسيب ، سعيد بن جهان كنانى ، از شاگردان صحابى امام سجاد عليه السّلام و سعيد بن جبير ، محمد بن جبير بن مطعم ، ابو خالد كابلى ، قاسم بن عوف ، اسماعيل بن عبد اللّه بن جعفر ، ابراهيم و حسن فرزندان محمد بن حنيفه ، حبيب بن ابى ثابت ، ابو يحيى اسدى ، سلمة بن دينار ، و ابو حازم اعرج از شاگردان تابعى آن حضرت عليه السّلام بودند . « 3 » شيخ طوسى در كتاب رجال خود كسانى كه از آن حضرت نقل روايت كرده‌اند را طبق حروف الفبا نقل كرده و عدد آنها به 175 نفر مىرسد كه برخى صحابى و برخى تابعى هستند . « 4 »

--> نپاييد و مردم مصر و شام نيز با عبد اللّه بن زبير بيعت كردند . حكومت وى نه سال ادامه يافت و سرانجام در سال 73 هجرى توسط حجاج به قتل رسيد . و عبد الملك بن مروان زمام امور را به دست گرفت . تاريخ الخلفاء ، ص 212 . ( 1 ) . تاريخ الشيعة ، ص 38 . ( 2 ) . اصول كافى ، ج 1 ، كتاب الحجّة ، باب الاضطرار الى الحجّة ، حديث 4 . ( 3 ) . مناقب ابن شهر آشوب ، ج 4 ، ص 174 . ( 4 ) . رجال شيخ طوسى ، ص 81 - 101 .