پس از امام زين العابدين عليه السّلام فرزندش ابو جعفر محمد بن على ملقّب به باقر عهده‌دار منصب امامت گرديد ، و تا سال 114 ه كه به دستور هشام بن عبد المك به شهادت رسيد شيعيان را رهبرى مىكرد ، در زمان آن حضرت شرايط سياسى نسبت به دوران قبل از وى تا حدودى مناسب‌تر بودند بدين جهت مردم ، به ويژه راويان و دانشمندان ، ارتباط بيشترى با او داشتند ، و احاديث فراوانى را از وى نقل كرده‌اند . اصولا ، مطابق حديثى كه از جابر بن عبد اللّه انصارى نقل شده است . پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله از ولادت امام باقر عليه السّلام خبر داده و لقب باقر ( شكافنده‌ى دانش ) را رسول خدا عليه السّلام به حضرت باقر عليه السّلام داده است . امام باقر عليه السّلام با بهره‌گيرى مناسب از فرصت به دست آمده نهضتى علمى و فرهنگى را پايه‌گذارى كرد كه پس از او توسط امام صادق عليه السّلام به اوج خود رسيد . جابر بن يزيد جعفى پنجاه هزار حديث ، و محمد بن مسلم سى هزار حديث از امام باقر عليه السّلام نقل كرده‌اند . تعداد صحابه و تابعين كه از امام باقر عليه السّلام حديث نقل كرده‌اند ، مطابق آن‌چه شيخ طوسى در كتب رجال خود آورده است ، 466 نفر مىباشد . در زمان امام باقر عليه السّلام فرقه‌هاى دينى و كلامى نيز در جهان اسلام پديد آمده بودند . و امام عليه السّلام با آنان مناظره و احتجاج مىكرده است . نمونه‌هايى از آن‌ها را مرحوم طبرسى در كتاب « الاحتجاج » خود نقل كرده است . « 1 » كوتاه سخن آن‌كه پس از قيام امام حسين عليه السّلام و تحوّلاتى كه در دوران امام

--> ( 1 ) . ر . ك : الفصول المهمّة ، ص 210 - 221 ؛ الارشاد ، ص 157 - 168 ؛ تاريخ الشيعة ، ص 42 - 43 ؛ اعيان الشيعة : 1 / 650 - 659 ؛ الاحتجاج : 2 / 321 - 331 .