على آقا نورى

97

خاستگاه تشيع وپيدايش فرقه هاى شيعه در عصر امامان ( فارسى )

خويشاوندى وى با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دانسته است . « 1 » شهيد ثانى ، قيد برترى را ويژهء امامت آن حضرت نيز دانسته و اعتقاد به امامت ديگر امامان شيعه را در تعريف شيعه دخيل نمىداند . « 2 » ملاحظه مىشود كه در ويژگىهاى مورد اشاره ، تنها سخن از اعتقاد به « برترى و تقدّم امام على عليه السّلام » به ميان آمده است . برخى از آنها همچون ابو حاتم اسماعيلى مذهب ، هم‌چنين ابو الحسن اشعرى و به تبع آن ، احمد امين كه اعتقادى به تشيّع نداشتند ، تنها به ذكر اعتقاد به برترى امام بر ديگر اصحاب بسنده كرده‌اند . برخى ديگر قول به برترى آن حضرت را در امامت نيز افزوده‌اند . با اين‌همه ، هيچ‌يك از آنها از موضوع « نص و وصيت » به عنوان مبناى برترى و از اعتقاد به امامت فرزندان آن حضرت ، كه در تعاريف بعدى آمده است ، سخن به ميان نياوردند . 2 . در تعاريف ديگرى از شيعه ، علاوه بر برترى و اعتقاد به امامت حضرت على عليه السّلام تنصيص به امامت آن حضرت از سوى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به عنوان مبناى پذيرش اين اعتقاد ذكر شده است ؛ براى نمونه ، شيخ طوسى از عالمان نامدار شيعى ، ويژگى شيعى و وجوه امتياز آن را اعتقاد به امامت حضرت على عليه السّلام بر اساس ارادهء الهى و وصيت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دانسته است . وى با تأكيد بر اين ويژگى ، ديدگاه شاخهء « سليمانيه » از فرقهء « زيديه » را ، كه با وجود پذيرش برترى امام على عليه السّلام بر ديگر اصحاب ، اعتقادى به منصوص بودن امامت آن حضرت نداشتند ، « 3 » خروج از تشيّع دانسته و آنان را غيرشيعى قلمداد مىكند . « 4 »

--> ( 1 ) . احمد امين ، فجر الاسلام ، ص 277 . ( 2 ) . شهيد ثانى ، شرح لمعه ؛ كتاب الوقف ، ج 3 ، ص 182 ، وى با توجه به تعريف خود غلات و زيديان غير جارودى را از تعريف شيعه خارج دانسته و بقيه را داخل شيعى مىنمايد . ( 3 ) . اشعرى ، ابو الحسن ، همان ، ج 1 ، ص 143 . ( 4 ) . طوسى ، ابو جعفر ، تلخيص الشافى ، ج 2 ، ص 56 ، شيخ طوسى در جاى ديگر ، اين فرقه را ناصبى به حساب مىآورد . نك : تهذيب ، ج 1 ، ص 364 .