على آقا نورى

98

خاستگاه تشيع وپيدايش فرقه هاى شيعه در عصر امامان ( فارسى )

شيخ مفيد اگرچه در تبيين وجوه تمايز شيعه ، بر موضوع نص و وصيت تصريح نكرده و تأكيد اصلى او بر اعتقاد به امامت و ولايت بلافصل امام على عليه السّلام و نفى آن از ديگران است ، اما گنجاندن فرقهء « جاروديه » از زيديه در تعريف شيعه - كسانى كه معتقد به نص بر امامت آن حضرت بودند - « 1 » و اخراج دو فرقهء مهم ديگر زيدى يعنى « بتريه » و « سليمانيه » - كسانى كه قايل به نص و وصيت نبودند - « 2 » از شمول اين تعريف ، حاكى از اعتقاد وى به اين ويژگى است . « 3 » برپايهء سخن مصطفى كامل شيبى ، نويسندهء معاصر ، جوهر تشيّع ايمان به حق منصوص و الهى حضرت على عليه السّلام در امامت ، و افضليت او بر همهء صحابه مىباشد . « 4 » اعتقاد به امامت منصوص امام على عليه السّلام و حق الهى آن حضرت در جانشينى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله شاخصهء اصلى تشيّع در جهان امروز است . 3 . با اين‌حال ، ما با تعاريف ديگرى از شيعه روبه‌رو هستيم كه علاوه بر ويژگىهاى مورد اشاره ، موضوع اعتقاد به امامت اولاد آن حضرت نيز در آنها مطرح شده است . به عنوان نمونه شهرستانى « شيعه » را چنين تعريف مىكند : شيعه كسانى هستند كه به گونه‌اى خاص ، پيرو على عليه السّلام بوده و به امامت و خلافت او براساس نص و وصيت روشن و يا غيرصريح معتقدند و براين باورند كه امامت از فرزندان او خارج نمىشود و اگر خارج شده يا به واسطهء ظلم ديگران و يا امتناع خود آنان به جهت تقيّه بوده است . « 5 »

--> ( 1 ) . اشعرى قمى ، ص 19 ؛ شهرستانى ، همان ، ج 1 ، ص 140 . ( 2 ) . همان ، ص 141 - 142 . ( 3 ) . مفيد ، اوائل المقالات ، ص 1 - 3 . ( 4 ) . شيبى ، كامل مصطفى ، الصله بين التصوف و التشيع ، ج 1 ، ص 21 . ( 5 ) . شهرستانى ، همان ، ج 1 ، ص 131 .