شريكيه و نسبيه و ربط آنها به شيعه ( به جدول‌ها بنگريد ) نمىپردازيم . آگاهى از جابه‌جايى بعضى از فرقه‌هاى انشعابى را در گروه‌هاى بزرگ‌تر شيعى و تكرار يك فرقه را با نام‌هاى مختلف نيز به مشاهده جدول‌ها وامىگذاريم . تنها به منظور روشن‌تر شدن بىتوجهى آنها به معيارها و ضابطه مشخص به موارد اندكى از آن اشاره مىشود . 1 . فرق الشيعة ، نوشته نوبختى شيعى از جمله معروف‌ترين و كهن‌ترين آثارى است كه راه را براى شمارش افراطى و بىضابطه فرقه‌هاى شيعى بازكرده است . شاخصه شيعه‌گرى در تعريف وى اعتقاد به امامت على عليه السّلام است ؛ امّا در گزارش او از اولين دسته‌هاى شيعى چنين مىخوانيم . فرقه‌اى گفتند كه ، على به جهت خويشاوندى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سابقه و علم او بهترين مردمان است ، امّا براى مردم رواست كه ولايت فرد ديگرى را به گردن بگيرند . در آن صورت اطاعت از چنين امامى يك واجب الاهى و مخالفت از طرف هركسى كه باشد كفر و گمراهى است « 1 » . ملاحظه مىشود كه وى از يك طرف شيعه بودن را مرادف با اعتقاد به امامت على عليه السّلام مىداند و از طرف ديگر در بيان مصداق فرقه شيعى ، از اين تعريف عدول كرده است . در اين‌كه نويسنده از متكلمان مشهور و راسخ شيعه اثناعشرى در عصر خود بوده و افتراق ديگر گروه‌هاى شيعى را نيز برمبناى تشيع امامى پىگرفته ترديدى نيست . اما اين پرسش نيز بجاست كه چرا و با چه ملاكى دسته‌هاى مختلف شيعيان عباسى ، غالى و سبائيه را كه در الوهيت خدا و نبوت پيامبر نيز به گزافه‌گويى پرداخته بودند ، در عنوان « فرق الشيعة » گنجانده است . اگر بناست هر فرقه‌اى كه احيانا در بستر و فضاى تفكر شيعى ظهور كرده و يا فردى ابتدا شيعى بوده و بعدا

--> ( 1 ) . نوبختى ، ص 21 .