كرد . چنين مىنمايد كه رازورمز اصلى اين مهم را ، علاوه بر جهت‌گيرىهاى مذهبى نويسندگان ، بتوان در سه عامل جست‌وجو كرد : الف ) رقابت‌ها و تنازعات درونى خود شيعيان ؛ ب ) فقدان ضابطه روشن براى نام‌گذارى و تمايز فرقه از غيرفرقه ؛ ج ) تكيه بر مضمون عددى حديث افتراق . بنابراين لازم است با توجه به اهميت اين موضوع ، البته به اقتضاى رسالت و گنجايش اين نوشتار ، اين عوامل بررسى و با دقت علمى و تاريخى به آن نگريسته شود . 1 . رقابت‌ها و تنازعات درونى خود شيعيان با نيم‌نگاهى به اين جدول‌ها و نيز فهرست كتاب‌هاى فرقه‌شناسى روشن مىشود كه ما علاوه بر پديده زياده‌نمايى فرق شيعى با پاره‌اى از اسامى و اصلاحات سرزنش‌زا و ناپسند نيز مواجهيم . در مباحث پيشين تاحدودى از جهت‌گيرىهاى فرقه‌اى ارباب ملل و نحل ، پرده‌بردارى شد و در بحث بعدى نيز به سهم آنان در شلوغ‌بازى و بازارگرمى در كار مطالعه و گزارش‌هاى فرقه‌اى اشاره خواهد شد . در اين‌جا نيز قصد بازگشايى نقش رقابت‌هاى درونى فرقه‌ها و نيز تاثير تنازعات سياسى و ادبار و اقبال حاكمان سياسى را در ظهور و رواج انديشه‌هاى فرقه‌اى نداريم ، چرا كه بازگويى اين داستان دراز دامن كه بسا بتوان آن را از برجسته‌ترين زمينه‌هاى فرقه‌گرايى دوران نخست دانست ، تحقيق گسترده و عميق‌ترى مىطلبد . با مطالعه و پىگيرى حوادث سياسى - فكرى سه قرن نخستين به روشنى به اين نتيجه مىرسيم كه تنازعات فرقه‌اى ( همانند تنازعات مذهبى و سياسى امروز ) برجسته‌ترين ويژگى اين قرون و به ويژه قرن دوم مىباشد . نگاهى به عناوين آثار و رساله‌هاى گزارش شده از آن زمان ، به ويژه در باب