زيديه ، تكيه اصلى ما بر آثار معتزليانى چون خيّاط ، جاحظ ، بلخى ، قاسم رسى ، قاضى عبد الجبار و ابن مرتضى و ديگر آثار بازمانده از آنها باشد ، نه بر آثار اهل حديث و اشاعره متعصّبى چون ملطى ، بغدادى و دارمى . همان‌گونه كه لازم است در گزارش ديدگاه اشاعره و اهل حديث و يا حنابله به آثار اشعرى ، باقلانى ، جوينى ، دارمى و احمد بن حنبل و سردمداران اهل حديث و فقه اهل سنت مراجعه شود . زيرا ، لازمهء تحقيق دقيق و معتبر مراجعه به منابع دست اول صاحبان خود فرق است . 2 . منابع و آثارى كه رسالت اصلى خود را گزارش ديدگاه‌هاى فرق قرار نداده‌اند ، بلكه هدف اوليه آنان شناسايى تاريخ ، فرهنگ و تفكر اسلامى يا علوم ديگر و رجال مهم مذهبى - سياسى بوده است ؛ اما بخشى از آن را به شناسايى فرقه‌ها و مكتب‌هاى فكرى اسلامى اختصاص داده‌اند . بجز آثار تاريخى مهم و كتاب‌هاى مربوط به انساب و رجال ، نمونه‌هاى اندكى از اين آثار عبارت‌اند از : 1 . كتاب الزينة فى الكلمات العربية الاسلامية ، تأليف ابو حاتم رازى ؛ 2 . العثمانية ، جاحظ ؛ 3 . عيون الاخبار نوشته ابن قتيبه ؛ 4 . شرح الاخبار نوشته قاضى نعمان ؛ 5 . الخطط المقريزية نوشته مقريزى ؛ 6 . البحر الزّخار ، تأليف ابن مرتضى ، 7 . الحور العين تأليف نشوان حميرى . بخش زيادى از كتاب سيد بن طاووس با عنوان الطرائف فى معرفة مذاهب الطوائف ، و نيز الفصول المختار شيخ مفيد نيز دربارهء فرقه‌ها مىباشد . « 1 » 3 . آن دسته از آثارى كه رسالت اصلى و مستقيم خود را شناساندن فرقه‌هاى اسلامى قرار داده‌اند . اين دسته از آثار را كه ، به عنوان مراجع ، مصادر و منابع اصلى دانش فرقه‌شناسى شناخته شده‌اند ، مىتوان از جهات مختلف شكلى و محتوايى و نوع نگاه آن‌ها به فرقه‌هاى رقيب ، دسته‌بندى كرد . تحقيق و بررسى فرهنگ عمومى و ويژگىهاى عصر مؤلفان اين آثار ، و باورهاى دينى و مذهبى و به علاوه

--> ( 1 ) . نك : بخش پايانى كتاب « منابع تاريخ اسلام » نوشته : رسول جعفريان .