على آقا نورى
34
خاستگاه تشيع وپيدايش فرقه هاى شيعه در عصر امامان ( فارسى )
شكلگيرى برخى از مبانى كلامى و فقهى ، نظير : عدالت و قداست صحابه و برخى از نگاههاى افراطى به اولياء الهى و ائمه ، لزوم اطاعت از حاكم جور و بىطرفى در حوادث سياسى و همراهى با جماعت ، ترجيح نظم و امنيت بر عدالت و ظهور مبانى مخالف آن ، ريشه در اين حوادث داشته است . همچنين در پىگيرى اين مهم ، زمينه اصلى برخى از سياستبازىها در جعل و تحريف حديث و تأويل نابهجاى آيات قرآن و در پى آن شكلگيرى اختلاف مبانى در دل همين حوادث و عموما به سركردگى سياستمداران حاكم روشن خواهد شد . « 1 » از اين رو رشد و رواج و اوج و فرود هيچ گروه و تفكرى را نمىتوان خارج از اقبال و ادبار حاكمان سياسى و بىارتباط به حوادث سياسى دانست . مهمتر از همه ، انشعابات شيعى و رابطه آن با تحولات سياسى است كه در فصول بعدى بدان مىپردازيم . ج ) اختلافپذيرى قرآن و تفاوت برداشت از متون كتاب و سنت يكى از عوامل اصلى رشد مباحث و مجادلات كلامى و در پى آن ، متمايز شدن فرقهها از يكديگر اختلاف برداشت صاحبان انديشههاى مختلف از قرآن و سنت بوده است . البته نمىتوان از نقش اساسى اين دو منبع دينى در پيدايش اوليه فرقههاى نخستين ( نظير شيعه ، خوارج ، مرجئه و معتزله ) و ظهور سخن به ميان آورد ، اما مىتوان مدعى شد كه هيچيك از اين فرق بعد از ظهور و تمايز ابتدايى خود ، نمىتوانستند بدون تمسك به قرآن و احاديث - هرچند ناصحيح و بدون ضابطه - به حيات فكرى و نفوذ اجتماعى خود ادامه بدهند . در اينجا از ارائه شواهد و قراين چنين نقشى در باب سنت و احاديث صرف
--> ( 1 ) . براى اطلاع از اين مهم ، مطالعه كتاب زمينههاى تفكر سياسى در دو قلمرو شيعى و سنى ، نوشته محمد مسجد جامعى مناسب است .