نظر كرده « 1 » و با توجه به برجستگى بيشتر آن در موضوع قرآن به ارائه شواهدى از آن مىپردازيم . شيخ الاسلام زنجانى بعد از گزارشى مختصر از عقايد فرقه‌هاى اصلى و نوع تمسك آنها به آيات قرآنى و تذكر اين نكته كه هريك از فرقه‌ها در عقايد خود ، با توجه به ظواهر آيات عذر و حجتى از قرآن داشتند ، مىگويد : امام احمد بن مختار رازى كتابى با عنوان حجج القرآن تأليف كرده و در مقدمه آن گفته است : هيچ دسته و گروهى نيست كه عالمان آنها مذهب و عقيدهء خود را به كتاب الاهى مستند نكرده باشند و خود را بر حق و ديگران را در گمراهى ندانند ، و در پايان آن نيز مىگويد : مجموعهء اين حجّت‌هايى كه از قرآن آورديم مىتواند پاسخ به آن دسته از ظاهرگرايانى باشد كه از تأويل اجتناب كرده ، مخالفان خود را « معطّله » مىانگارند ، و هم حجتى است بر ضد آن دسته از متعصّبانى كه ديدگاه مخالف خود را حمل بر كفرگويى ، گمراهى ، بدعت‌گذارى و نادانى مىكنند و يا تفكر عقلانى را در برابر جمود بر نقل ، برنمىتابند و پيوسته بر طبل تكفير اهل قبله و عصبيت فرقه‌اى مىكوبند . « 2 » اساسا هيچ‌يك از مفسران بزرگ و معروف قرآن نيز ، با همه اختلافاتى كه در ذوق و قريحهء فلسفى ، عرفانى ، روايى ، ادبى و علمى و با همه تفاوت‌هايى كه در فهم و برداشت داشتند ، مدعى نبودند كه تفسيرشان تفسير به رأى و در جهت تحميل نظريه‌هاى خود بر قرآن است . همگى آنان در مقدمه‌هايى كه بر تفاسير خود نوشته‌اند ادعاى فهم و عرضه مراد واقعى آيات الاهى را داشته‌اند . اما اختلافات

--> ( 1 ) . براى اطلاع تفصيلى از تاثير اختلاف‌پذيرى سنت و احاديث اسلامى و اختلاف برداشت از آن بنگريد به ابن قتيبه ، تاويل مختلف الحديث ؛ زلمى ، مصطفى ابراهيم ، خاستگاه‌هاى اختلاف در فقه مذاهب ، ترجمه حسن صابرى ، ص 271 - 276 . ( 2 ) . زنجانى ، ص 199 - 198 .