و يا اعتقاد به حلول جوهر نورانى الهى در او . 2 - بدا . 3 - تناسخ و حلول . 4 - تشبيه . 5 - رجعت . تقريبا همه اين موضوعات به گونه‌اى به موضوع امامت و رهبرى راجع مىشود و بنابراين ابعاد سياسى پيدا مىكند . ترديدى نيست كه اغلب غلات از رواج اين‌گونه انديشه‌ها اهدافى سياسى داشته‌اند . حداقل در قرون نخستين اسلامى اين قضاوت به صواب نزديك است . شايد بعدها - پس از قرن سوم هجرى - مخصوصا وقتى كه آشنايى مسلمين با معارف هندى كامل‌تر شد ، اين انديشه بار سياسى خود را از دست داده و جنبه‌هاى عقيدتى و كلامى آن افزونى يافته باشد . اما مسلما در سه و يا حتى چهار قرن اوليه اسلامى از طرح اين گونه افكار معمولا اهداف سياسى دنبال مىشد . با اندكى تعمق در انديشه‌هاى غلات مىتوان به اين جمع‌بندى از موضوع رسيد كه همه اين تفكرات در راستاى اثبات و القاى موقعيت كاريسماتيك رهبر به جامعه است . يعنى بهره‌بردارى از همان حربه اصلى جريان دين باور تئوكرات در مقابل اقتدار سياسى سنت‌گرا . اين حربه مهم‌ترين و بلكه تنها حربه‌اى بود كه اقتدار سياسى حاكم - چه اموى چه عباسى - در جريان رقابت با ائمه شيعه خود را از آن برخوردار نمىديد و يا ياراى رقابت با آنان را در اين عرصه نداشت . برپايه تحليل وى درست به همين دليل بود كه به ميزانى كه رهبران غالى نسبت به اطاعت پيروانشان نياز داشتند ، بر دامنه غلو آنان و حتى طرح اعتقاد به خدايى ائمه نيز افزوده مىشد . « 1 » هرچند نويسنده اين كتاب براى سخنان خود شواهد و قراينى ارائه نكرده و با توجه به رسالت و عنوان كتابش سعى در برجسته كردن عنصر سياست در ديانت

--> ( 1 ) . ولوى ، عليمحمد ، ديانت و سياست در قرون نخست ، ص 233 - 234 .