على آقا نورى
271
خاستگاه تشيع وپيدايش فرقه هاى شيعه در عصر امامان ( فارسى )
آنان پس از امام على عليه السّلام نيز به وجود نص بر امامت حسنين عليهما السّلام معتقد بودند و از آن پس عقيده به نص خاصى نداشتند و امامت را حق فرزندان امام حسن و امام حسين دانسته ، شرط امامت آنان را خروج و قيام عليه ظالمان شمرده و در مورد كسانى كه بدون قيام و مبارزه مدعى مقام امامت بودند ، موضع تندى اتخاذ كردهاند . آنان همچنين در مورد اينكه امام منتظر كيست ، همرأى نبودند ؛ از اينرو افرادى از صاحبان اين فرقه نسبت به بعضى از امامان زيديه همچون نفس زكيه محمد بن عبد اللّه ( - 145 ق ) و محمد بن قاسم بن عمر بن زينالعابدين ( - 232 ق ) و يحيى بن عمر بن حسين بن زيد ( - 250 ق ) ، معتقد به مهدويت شدند . از آن پس ديدگاه جاروديه با آموزههايى همچون نپذيرفتن مهدويت امامان پيش گفته ، ترك تكفير شيخين و امامان اثناعشريه ، به نظرگاه غالب زيديه در طول قرنهاى بعدى تبديل شد . دو . صالحيه ( بتريه ) گروهى ديگر از زيديه ، به رهبرى حسن بن صالح بن حى ( - 168 ق ) عقيده داشتند ، هرچند خلافت و امامت پس از پيامبر ، حق مسلّم على عليه السّلام بوده ولى چون آن حضرت به خواست خود از اين مقام كناره گرفته ، خلافت متقدمان بر ايشان ، بدون اشكال است و آن حضرت ، پس از بيعت مردم و بعد از سه خليفه نخست به مقام امامت رسيدهاند . اين دسته ، نزديكترين فرقه به اهل سنت دانسته شده و بنابر نقل شهرستانى در فروع بر مذهب ابو حنيفه عمل مىكنند . برخى از زيديه اين نظريه را ترجيح مىدادند و به دليل انتساب به حسن بن صالح ، صالحيّه نام گرفته بودند . از آنجا كه كثير النوا مشهور به « ابتر » يكى ديگر از شخصيتهاى مطرح اين تفكر در آن دوره بود ، به آنان بتريه يا ابتريه هم گفته شده است .