آنان ، به سياست مبارزه مثبت روى مىآورند احاديث فراوانى گزارش شده است « 1 » . اين دسته از احاديث و نيز احاديثى كه در آن به جايگاه ويژهء امامت و وظايف امام اشاره شده و يا بر اهميت تقيه تأكيد داشته ، و نوعا از صادقين و امام هفتم صادر شده است معمولا ناظر به حوادث سياسى عصر آنان و نيز عكس‌العملى در برابر برخورد و ادعاى عباسيان و ديدگاه‌هاى علويان تندرو دربارهء شأن و وظيفه امام بوده است . از طرف ديگر بسيارى از علويان پرحرارت به هر انگيزه و توجيهى و علىرغم اطلاع از مخالفت و نهى امامان ، راهى بر خلاف سيره امامان برگزيدند . از اين روى برخى از پژوهشگران خاستگاه نخستين و ريشه اصلى اختلاف گروه‌هاى شيعى در عصر امامان را سكوت و تقيه اين بزرگان و اختلاف روش عملى آنها با ديگر علويان و در مجموع اختلاف در شيوه مبارزه مثبت و منفى مىدانند . « 2 » پرسش اصلى اينجا است كه چرا اين دسته از علويان در درستى سيره امامان ترديد نمودند و راه خود را از آنان جدا كردند ؟ آيا حركت آنها را مىتوان از روى فرصت‌طلبى و آگاهى از پيامدهاى بعدى آن دانست ؟ پرسش‌هاى ديگر اينكه : آيا مىتوان همه آنان را مورد سرزنش قرار داد و اهداف آنها را يكسان دانست ؟ مهم‌تر از آن انگيزه و اهداف امامان شيعه از عدم همراهى و حتى نهى شديد ، از قيام‌هاى علويان چه بود ؟ پاسخ به هريك از اين پرسش‌ها ، به ويژه با توجه به تناقض و اختلاف در گزارش‌هاى تاريخى و حديثى ، آسان نيست . « 3 » پاسخ به اين پرسش‌ها در بررسى

--> ( 1 ) . گردآورى چنين احاديثى را از منابع كهن شيعى بنگريد : حرّ عاملى ، ج 11 ، باب 13 از ابواب جهاد العدو . احاديث رسيده از امامان دربارهء اهميت ، جايگاه و موارد تقيه را بنگريد : جامع احاديث الشيعة ، ج 18 ، ص 478 - 338 ، ابواب تقيه . ( 2 ) . صبحى ، فى علم الكلام ، ج 3 ، ص 47 - 50 . ( 3 ) . پاسخ اجمالى به اين پرسش‌ها را بنگريد : منتظرى ، حسينعلى ، دراسارت فى ولاية الفقيه ، ج 1 ، ص 205 - 255 . صاحب اين اثر در تلاش است تا به بررسى و توجيه آن رواياتى بپردازد كه در آنها از قيام و انقلاب و شورش عليه ظالمين نهى مىشود . وى ضمن دفاع از زيد ، قيام او را از جمله قيام‌هايى -