به عنوان مثال عمر بن رياح در ابتدا قائل به امامت امام باقر عليه السّلام بود ، اما پس از مدتى وى با تعدادى از ياران خود از امامت حضرت روىگردان شد و دليل آن اين بود كه وى از امام باقر عليه السّلام سؤالى نمود و پاسخى دريافت كرد . پس از گذشت يك سال مجددا همان سؤال را از حضرت نمود اما پاسخى بر خلاف پاسخ سال قبل از حضرت شنيد . در اينجا عمر به امام گفت : پاسخ امسال شما بر خلاف پاسخى است كه سال گذشته بيان كرديد . امام فرمود : اين صحيح است لكن پاسخ سال گذشته بر اساس تقيه صادر شد . در اينجا بود كه عمر بن رياح در امامت امام باقر عليه السّلام دچار شك و ترديد گرديد . 5 - در روايتى از فيض بن مختار آمده است كه روزى نزد امام صادق بوده و آن حضرت به وى تصريح كرد كه اسماعيل جانشين او نيست . فيض مىگويد ، عرض كردم : ما شكى نداشتيم كه مردم ( شيعه ) پس از شما به سراغ او خواهند رفت . آنگاه در ادامه روايت آمده است كه امام فرزندش موسى را به عنوان جانشين خود به وى معرفى كرد . « 1 » اسحاق بن عمار صيرفى نيز مىگويد : نزد امام صادق اشاره به امامت اسماعيل پس از آن حضرت نمودم و امام انكار فرمودند « 2 » . در روايت ديگرى آمده است : وليد بن صبيح به امام صادق عرض كرد : عبد الجليل به من گفته كه شما اسماعيل را وصى خود قرار داده‌ايد . امام اين مطلب را انكار كرد و امام كاظم را به او معرفى فرمود . « 3 » اين گزارش‌ها حاكى از آن است كه با وجود آزادى نسبى در زمان

--> ( 1 ) . كشى ، شماره 663 . ( 2 ) . نعمانى ، الغيبة ، ص 226 . ( 3 ) . مجلسى ، ج 48 ، ص 22 . با توجه به اين سردرگمىها بود كه امام صادق عليه السّلام پس از آنكه اسماعيل درگذشت ، اصرار داشت كه شيعيان مرگ او را با اطمينان خاطر بپذيرند زيرا تصور زنده بودن وى - با توجه به سوابق مهدويت كه در ميان برخى از غلات شيعه ترويج شده بود - خطر پيدايش فرقه جديد را در ميان شيعه به دنبال داشت و اصرار امام صادق عليه السّلام بر مرگ اسماعيل نيز براى جلوگيرى از همين انحراف بود . در روايت ديگرى از زراره نقل شده كه در خانه امام صادق عليه السّلام بودم كه حضرت به من -