پژوهشگران از جمله دلايل ناكامى محمد بن قاسم را دو عامل گرايش به ديدگاه‌هاى كلامى معتزله و اعتقاد به نظريات شاخهء جاروديه زيديه دربارهء امامت على عليه السّلام كه مورد پذيرش بسيارى از زيديان نبود « 1 » ، مىدانند . « 2 » خلفاى عصر دوم عباسى از دردسر شيعيان و قيام‌هاى علوى بىنصيب نماندند . آنان نيز به مقتضاى حفظ مقام خلافت ، از سياست سركوب و فشار بر شيعيان كوتاه نيامدند . متوكل آغازگر خلافت اين دوره ( از سال 232 ) به سخت‌گيرى بر تشيع شناخته شده است . گفته شده كه اين خليفه تحت تأثير وزيرش كه از سرسخت‌ترين دشمنان شيعه شناخته شده بود ، قرار داشت . « 3 » در زمان وى هرگونه كمك به شيعيان با مجازات روبرو مىشد . متوكل از ميان خلفاى عباسى از جمله كسانى بود كه عقيده داشت تشيع فرقه‌اى سياسى است . وى ديدگاه شيعيان را دربارهء امامت توطئه‌اى بر ضد خاندان خود مىدانست و با توجه به اين باور مىكوشيد تا شيعيان را از ميان بردارد . « 4 » وى حتى معلم فرزندانش را به خاطر دوستى حسنين به قتل رساند . « 5 » زيديه در اين عصر و در ايام خلافت مستعين ( 252 - 248 ) به حركت‌هاى متعددى عليه حكومت مركزى دست زدند . از جملهء آنها يحيى بن عمر بن يحيى بود كه با شعار « الرضا من آل محمد » حركت خود را شروع كرد . اين حركت نيز قرين موفقيت نبود ، حركت مهم ديگر در زمان او قيام يكى از زيديان به نام حسن بن زيد بن محمد بن اسماعيل ( داعى كبير ) در منطقه طبرستان بود . اين حركت منجر به تشكيل دولتى علوى در آن منطقه شد . « 6 »

--> ( 1 ) . پيروان اين فرقه زيدى معتقد بودند كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله على بن ابى طالب را با توصيف و بدون ذكر نام به امامت منصوب كرد و آنان كه از وى پيروى نكردند جملگى كافر شدند . اشعرى ، ج 1 ، ص 133 . ( 2 ) . ليثى ، همان ، ص 386 و 387 . ( 3 ) . اصفهانى ، ص 478 به بعد . ( 4 ) . اقبال ، ص 68 . ( 5 ) . سيوطى ، تاريخ الخلفا ، ص 348 . ( 6 ) . اصفهانى ، ص 506 و 507 .