نام شهيد فخ و نفس زكيه و شكست روحى و تحقير آن توسط عباسيان مسأله‌اى نبود كه به اين زودى فراموش شود . برخى معتقدند كه فشارهاى رشيد بر شيعيان در قياس با دوره‌هاى پيش شديدتر بوده است و برخورد وى را نمىتوان كمتر از برخورد افراطى متوكل دانست . « 1 » در دوران هارون قيام برجسته‌اى از علويان گزارش نشده است ، با اين‌همه براى او بسيار طبيعى بود نتواند فقدان نفوذ حاكميت خود در شمال آفريقا ، كه تحت نفوذ حكومت علوى ادراسه قرار گرفته بود ، تحمل كند . از اين‌روى بود كه وى نيز علاوه بر فشار به علويان و مراقبت از آنها به نيرنگ ديگرى دست زد و به وسيله جاسوس خود ، ادريس بن عبد الله را با سم به قتل رساند و يحيى بن عبد الله را نيز با زيركى تمام از ديلم به پيش خود كشاند و با مسموم كردن و قتل وى خيال خود را از آن جانب راحت ساخت . « 2 » بنابر نقل مورخان ، موسى بن جعفر نيز به‌طور پنهانى به دست هارون به شهادت رسيد . « 3 » عصر مأمون نيز با همه تظاهر وى به دوستى با شيعيان و علويان ، خالى از برخى حركت‌هاى شيعه و علوى نبود . از جمله قيام‌هايى كه به كارگردانى علويانى نظير ابن طباطباء به وقوع پيوست ، قيام ابو السرايا بود . ابو السريا اگرچه خود از علويان نبود پايگاه و سابقه نيكى نداشت « 4 » ، امّا حركت او حلقه‌اى در زنجيره حركت‌هاى شيعيان زيدى به حساب آمده است . « 5 » قيام وى نيز به دلايل مختلف ناكام ماند . « 6 »

--> ( 1 ) . جعفريان ، حيات فكرى - سياسى امامان شيعه ، ص 391 . ( 2 ) . اصفهانى ، ص 407 - 410 . تحليل بيشتر آن را بنگريد : كاظم‌پور ، محمد ، قيام‌هاى شيعه در عصر عباسى ، ص 185 - 192 ؛ همچنين بنگريد : حاسم حسين ، تاريخ سياسى عصر غيبت ، ص 70 - 71 . ( 3 ) . ابن طقطقى ، الفخرى ، ص 196 . ( 4 ) . دربارهء حركت وى بنگريد : اصفهانى ، ص 424 - 452 . ( 5 ) . همان ، ص 427 . ( 6 ) . دربارهء علل ناكامى وى نك : ليثى ، همان ، ص 330 - 334 .