آن نيز به محمد بن على عليه السّلام منتقل شد . « 1 » عصر زندگى و تصدى امامت اين دو بزرگوار را مىتوان از پرفرازونشيب‌ترين دوران تاريخ اسلام و عصر تحولات سرنوشت‌ساز سياسى - مذهبى به حساب آورد . اوج تبه‌كارى امويان به كارگزارى افراد بىهويتى چون زياد و حجاج ، شورش اهل مدينه و عبد الله بن زبير ، نهضت و قيام توابين و مختار ، شورش‌هاى پىدرپى خوارج ، به علاوه تنازعات و رقابت‌هاى درونى حزب اموى و مواجهه آنان با علويان و عباسيان را مىتوان از جمله رخدادهاى مهم آن زمان دانست . اين حوادث مهم سياسى تأثير سرنوشت‌سازى در شيوه تفكر و راه‌ورسم سياسى - مذهبى مسلمانان به جا گذاشت . جالب توجه اين‌كه اين دو امام خود را درگير هيچ‌يك از آن وقايع نكرده ، با توجه به شناختى كه از جامعه داشتند و جديتى كه بنى اميه در سركوب مخالفان از خود نشان مىداد ، به برخى از حركات احساسى روى خوش نشان ندادند و شيوه‌اى خاص اتخاذ كرده ، با سپر تقيه حركت كردند . « 2 » امام سجاد در پاسخ به پرسشى دربارهء وضعيت خودش مىفرمايد : روزگار را به گونه‌اى مىگذرانيم كه در ميان قوم خويش همچون بنى اسرائيل در ميان آل فرعون هستيم ؛ فرزندان ما را مىكشند و زنان ما را

--> ( 1 ) . كلينى ، ج 1 ، ص 303 - 306 به بعد ؛ مجلسى ، همان ، ج 46 ، ص 229 - 230 به بعد . البته امامت به مفهوم شيعى آن و آنچه كه امروز مورد توجه واقع شده براى جمع زيادى از شيعيان و معتقدان به برترى امام على و اهل بيت ، چندان شناخته شده نبود . به استثناى دسته‌اى اندك كه از اصحاب خاص امامان بودند ، نگاه عموم علاقه‌مندان به راه‌ورسم على عليه السّلام و فرزندانش ، نگاهى فرعى و سياسى و بيشتر از آن عاطفى بود . ( 2 ) . البته مطلب فوق به اين معنا نيست كه آنان از مبارزه منفى و معرفى مكتب خويش و دفاع از ميراث حقيقى و فرهنگ سياسى ، معنوى و جلوگيرى از انحرافات دينى و نيز رسالت الگوسازى خود چشم‌پوشى كنند . احدى در اين گزارش ترديد نكرده كه حضرت سجاد عليه السّلام در اوج خفقان حاكميت اموى و در جريان كوچ اجبارى بازماندگان حادثه عاشورا و در منظر عبيد الله بن زياد و يزيد بن معاويه به معرفى خود و اهداف پدر شهيدش پرداخت و حتى واقعيت را براى برخى از شاميان نيز روشن و آنان را متنبه ساخت . نك : تاريخ طبرى ، ج 4 ، ص 350 - 353