على آقا نورى
112
خاستگاه تشيع وپيدايش فرقه هاى شيعه در عصر امامان ( فارسى )
دانسته و اين موضوع را انگيزهء اين نامگذارى نيز بيان مىكنند . « 1 » با اينهمه ، تعداد قابل توجهى از نويسندگان شيعى و غيرشيعى اين عنوان را ويژهء شيعهء اثنىعشريه دانستند و بر اين باورند كه متبادر از اين اصطلاح پس از عصر امامان شيعه تنها شيعه اثنىعشريه بوده است . « 2 » نوبختى و قمى از كهنترين فرقهنگاران و از نزديكترين نويسندگان به عصر حضور امامان شيعه ، در بررسى اختلافات شيعه پس از شهادت امام حسن عسكرى عليه السّلام ، به فرقهاى با نام « اماميه » اشاره مىكنند . گزارش اين دو در بررسى عقايد اين فرقه ، به ويژه دربارهء شرايط و مصاديق امامت ، درست همان عقايدى است كه بعدها از مختصات عقايد شيعيان اثناعشرى گرديد . « 3 » شيخ مفيد ، متكلّم برجستهء شيعى در قرن چهارم و پنجم ، نيز در يك جا لقب « اماميه » را لقبى عمومى براى كسانى مىداند كه به وجوب امامت همراه با اعتقاد به عصمت و منصوص بودن امامت ، معتقد هستند و اختلاف در مصاديق امامان را موجب خروج از امامى بودن نمىداند . « 4 » با اينحال ، در جاى ديگر ويژگىهايى كه براى مشتركات اماميه برمىشمارد حكايت از اين دارند كه وى « اماميه » را همان اثنىعشريه مىداند . وى نهتنها اماميه
--> ( 1 ) . نك : ملطى ، مقدمه محمد زاهد الكوثرى ، ص 4 . ( 2 ) . نك : سمعانى ، الانساب ، ج 1 ، ص 344 ؛ ابن خلدون ، تاريخ ابن خلدون ، ج 1 ، ص 201 ؛ مختصر التحفة الاثنىعشرية ، ص 20 ؛ ملطى ، همان ، تعليقات محمد زاهد الكوثرى ، ص 18 ؛ آل كاشف الغطاء ، اصل الشيعة و اصولها ، ص 92 ؛ شريف ، يحيى ، معجم الفرق الاسلاميه ، ص 19 و 46 ؛ يمنى ، العقايد الثلاث و السبعين فرقه ، ج 2 ، ص 487 ؛ فخر رازى ، تلخيص المحصّل ، ص 408 ؛ حميرى ، الحور العين ، ص 181 . اين كتاب نيز اختلاف امامى و زيدى را در اين مىداند كه اماميه امامت را تنها در امامان از نسل امام حسين عليه السّلام صحيح مىدانند ، اما زيديان معتقدند : امامت بايد از نسل فاطمه و از نسل امام حسن عليه السّلام نيز صحيح باشد . همچنين بنگريد : ابو زهره ، تاريخ المذاهب الاسلاميه ، ص 44 . نيز اعتقاد اماميه به لزوم ادامه امامت در فرزندان امام حسين را الفرق المفترقه ، ص 30 . ( 3 ) . اشعرى قمى ، ص 102 . ( 4 ) . مفيد ، العيون و المحاسن ، ج 2 ، ص 91 .