على آقا نورى

113

خاستگاه تشيع وپيدايش فرقه هاى شيعه در عصر امامان ( فارسى )

را از رقباى فكرى زيديه برمىشمارد و امامت را بر خلاف زيديان ، مختص نسل امام حسين عليه السّلام مىداند ، بلكه صريح‌تر از آن مىگويد : « و اتفقت الامامية على انّ الائمة بعد الرسول اثنىعشر اماما . » « 1 » با جست‌وجو در سير تاريخى رواج اين اصطلاح ، كاربرد آن توسط فرقه‌نگاران و رجال‌شناسان نيز روشن‌تر مىشود . در گزارش و تحليل دكتر عبد الله فيّاض ، يكى از شيعه‌پژوهان معاصر ، دربارهء ظهور و كاربرد اين اصطلاح تا آغاز عصر غيبت صغرا چنين آمده است : پيش از وقوع غيبت در سال 260 ه ، برخى ، بعضى از شيعيان را به عنوان اماميه‌ها وصف نموده‌اند ؛ مانند على بن اسماعيل تمّار كه شيخ طوسى ( م 460 ه ) در مورد او چنين گفته است : « او نخستين كسى بوده كه از مذهب اماميه سخن گفته است . . . » . و طبق مشهورترين روايات ، على بن اسماعيل در زمان هشام بن حكم - ( م 199 ه ) - زندگى مىكرده است . همچنين محمّد بن خليل بن جعفر ، معروف به " سكّاك " ، دوست و همنشين و شاگرد هشام بن حكم نيز از آن جمله‌اند . اگر وفات هشام بن حكم تحقيقا در سالى كه ذكر كرديم باشد ، چنين برمىآيد كه حدودا در قرن دوم ه گروهى وجود داشته‌اند كه به " اماميه " معروف بوده‌اند ، اما ترجيحا اعتقاد دارم كه اصطلاح " اماميه " در آن زمان معروف و شايع نبوده است و اين‌كه طوسى و ابن داود حلى ، از علماى قرن هفتم ، بر على تمّار و سكّاك اصطلاح اماميه اطلاق نموده‌اند ، به خاطر اين است كه آن دو از شيعيان و پيروان اهل بيت عليهم السّلام بوده‌اند و يا اين‌كه اصطلاح " امامى " يا " شيعى " در آن زمان به يك معناى واحد بوده است . . .

--> ( 1 ) . همان ، ص 4 - 7 .