على آقا نورى

103

خاستگاه تشيع وپيدايش فرقه هاى شيعه در عصر امامان ( فارسى )

براى پيروان و معتقدان به امامت حضرت على عليه السّلام و پيروى از راه‌ورسم عترت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مشهور شده است . پيدايش اين انديشهء مشترك را مىتوان در گروه‌هاى اصلى و موجود همچون اماميه ، زيديه و اسماعيليه جست‌وجو كرد ؛ يعنى گروه‌هايى كه انديشهء مشترك آنها پذيرش مرجعيت اهل بيت عليهم السّلام به مفهوم عام و مطلق آن مىباشد . البته امروزه كاربرد اين واژه ، اگر بدون قرينه و به گونهء مطلق بيايد ، عموما شيعهء اثناعشرى به ذهن متبادر مىشود . 4 . كاربرد واژه‌هاى ديگر ما با اسامى و القاب ديگرى نيز كه به مجموعه و يا دستهء قابل توجهى از اين گروه اطلاق شده روبه‌رو بوده‌ايم . « رافضيه » و « اماميه » را مىتوان از عناوين مشهورى دانست كه گاهى مترادف با شيعه شمرده شده و چه بسا اسباب خلط اصطلاحات فرقه‌اى را فراهم آورده است . بنابراين ، ضرورى مىنمايد به بررسى ربط و نسبت اين دو عنوان با اصطلاح شيعه بپردازيم : الف ) رافضه كاربرد « رافضه » « 1 » به عنوان يك اصطلاح فرقه‌اى از اصطلاحات متأخّر است و پيدايش و رواج آن در پايان عصر اموى و پس از شكل‌گيرى فرقه‌هاى بزرگى همچون شيعه ، خوارج ، مرجئه و معتزله بوده است . « 2 » اين نكته ، مورد انكار هيچ‌يك

--> ( 1 ) . ريشهء لغوى اين اصطلاح « رفض » و در لغت ، به معناى ترك و رها كردن است . براى مثال ، هنگامى كه كسى جايى را ترك كند ، مىگويند : رفض فلان موضع كذا . پراكندگى و از هم‌گسيختگى نيز يكى از معانى رفض است . نك : ابو حاتم رازى ، الزينه ، ص 270 . ( 2 ) . رازى ، ص 270 ، ابو حاتم رازى در اين اثر لقب « رافضه » را همانند شيعه ، مرجئه ، قدريه و مارقه از القاب كهنى مىداند كه دربارهء آن احاديثى وارد شده است و نتيجه مىگيرد كه رافضه نيز در عرض شيعه و از فرق كهن ، اصلى و پنج‌گانه‌اى هستند كه بقيهء فرق از آنها منشعب شده‌اند . اما به نظر مىرسد -