اول - مرآت السفر و مشكوة الحضر روزنامه‌اى است كه دو شمارهء اول و دوم آن مرآت السفر نام دارد و از شمارهء سوم نامش به مرآت السفر و مشكوة الحضر تغيير يافته ، از باب آنكه بجز ضبط وقايع گزارش زمان توقف ناصر الدينشاه در محلهاى « اتراق » هم در آن درج مىشده است . نخستين شمارهء مرآت السفر و مشكوة الحضر در هفتهء اول ربيع الاول 1288 به خط نستعليق در تهران طبع مىشده و نسخه‌هاى آن داراى رقم « رئيس كل دار الطباعهء ممالك محروسهء ايران محمد حسن است » است . درين روزنامه شرح سفر ييلاقى شاه در آن سال كه از جاجرود آغاز شد و در كوهساران البرز و مازندران سه ماه مدت گرفت روزبه‌روز درج شده است . در هريك از شماره‌ها كه جائى از آن خالى مىمانده قسمتى از « شرح‌حال روبن‌سون » ترجمهء محمد حسن خان ( اعتماد السلطنه ) به چاپ مىرسيده است . ازين روزنامه فقط سيزده شماره انتشار يافته است . ( اول ربيع الاول تا آخر جمادى الاولى 1288 ) . از مطالب ديگرى كه طردا للباب درين روزنامه درج شده متن حكم لقب صنيع الدولگى محمد حسن خان است كه در ربيع الثانى 1288 صادر شده و در شمارهء هفتم چاپ شده است . « 5 » دوم - اردوى همايون ناصر الدين شاه در سال 1300 سفر دوم خود را به خراسان آغاز كرد . محمد حسن خان اعتماد السلطنه ( صنيع الدوله ) كه از همراهان بود مأمور نگارش شرح سفر بوده . او ابتكارى به خرج داد و روزبه‌روز كه شرح مسافرت را مىنوشت ميرزا رضاى كلهر را بر آن مىداشت تا به خط خوش بنويسد و هرچند روز يك بار آن نوشته را در شش يا هشت صفحه با دستگاه چاپى كه همراه اردو بود به چاپ مىرسانيد و با عنوان « مجانى است » به رجال و اعيان داده مىشد و مقدارى هم به طهران و شهرهاى ديگر مىفرستادند . ازين روزنامه دوازده شماره انتشار يافته . نخستين شماره در يازدهم شعبان و دوازدهمين شماره در 12 ذى الحجه 1300 به طبع رسيده . ميرزا محمد حسن

--> ( 5 ) - سيد محمد صدر هاشمى در تاريخ جرايد و مجلات ايران آن را به شمارهء 988 ( جلد چهارم ) معرفى كرده است و مىنويسد همين روزنامه در سنوات 1288 و 1289 روزنامهء ايران چاپ شده است . همچنين ادوارد براون زير شمارهء 314 ( صفحهء 138 ) از كتاب مشهور The press and poetry of modern persia از آن ياد كرده است .