محمد حسن خان اعتماد السلطنه
493
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
مستوفى الممالك ، ميرزا حسن ( ص 41 - ص 18 چاپ اول ) پسر ميرزا يوسف مستوفى الممالك و متولد 1292 هجرى قمرى كه در شش يا هفت سالگى با لقب مستوفى الممالكى رئيس دفتر استيفاء ( وزارت ماليه تقريبا ) شد و ميرزا هدايت وزير دفتر سمت سرپرستى او را در كارهاى ادارى يافت و چون مستوفى دوم يعنى ميرزا يوسف درگذشت همه كارهائى كه داشت به استثناى صدارت به يگانه پسرش ميرزا حسن تعلق گرفت و ميرزا هدايت همچنان از او نيابت مىكرد و ناصر الدين شاه هم همان احترام پدرش را براى او قائل بود . مستوفى همچنان بر سر كار بود تا در سلطنت مظفر الدين شاه در 1318 هجرى قمرى سفرى به اروپا رفت و هفت سال در پاريس اقامت نمود و در اين مدت غالبا هر روزه ده دوازدهنفر از ايرانيها مهمان او بودند و وقتى هم كه به ايران برگشت مورد احترام عمومى و در حقيقت فرد شاخص ملى بود . چه مردى بود رئوف و مهربان و در دوستى ثابت و به تمام معنى « آقا » و در عينحال وطنپرست . مستوفى با ميرزا على اصغر خان اتابك به ايران بازگشت و در كابينهء اتابك وزير جنگ شد و پس از استقرار مشروطيت پانزده بار وزير و يازده بار رئيس الوزراء شد و غالبا هم از طهران به نمايندگى انتخاب مىشد . از دورهء هفتم به بعد نمايندگى را نپذيرفت . در ششم شهريور 1311 ه . ش . كه در خانهء ميرزا رضا خان حكمت ( سردار فاخر ) مهمان بود حالتى شبيه سكته به او دست داد و با اينكه دكتر مهدى ملكزاده در مقام معالجه برآمد علاج سودى نداد و مستوفى درگذشت و در مقبرهء خانوادگى در ونك مدفون شد و داستان مرگ او همچنين در ترديد و ابهام باقى ماند . مستوفى علاوه بر ارث پدرى از عمهء خود زن ميرزا عيسى وزير هم ثروت هنگفتى به ارث برد و همه را در راه آقائى خرج كرد . ادارهء دفتر لشكر ( ص 41 - ص 18 چاپ اول ) يعنى ادارهء محاسبات و احصائيه و حقوق و جيرهء اهل نظام و اين اداره از وزارت جنگ كه بعدا تشكيل شد مجزا بوده است تا در 1288 به آن ملحق شد . ميرزا داود خان نورى ( ص 41 - ص 18 چاپ اول ) پسر دوم ميرزا آقا خان نورى و متولد سال 1258 ، در كودكى لله و مربى او ميرزا