محمد حسن خان اعتماد السلطنه
491
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
دو طفل كه ابتدا در دستگاه سليمان خان خانخانان دائى ناصر الدين شاه و بعدا در دستگاه وليعهد آبدار و سقاباشى و دخيل عملهء آبدارخانه بود اين دو طفل را در آنجا به كار گماشت . حسين در خدمت دوام نكرد ولى آقا ابراهيم در سر خدمت ماند . پس از پادشاه شدن ناصر الدين شاه اسكندربيك مأمور آبدارخانه و سقاخانه شد و آقا ابراهيم در زير دست او خدمت مىكرد و خريد آبدارخانه با او بود . از اينرو شهرت و بصيرتى در كار پيدا كرد . اسكندربيك آبدار در هزار و دويست و هشتاد و اندى پس از مراجعت از سفر حج درگذشت و شغل او را به آقا يوسف پسر او و آقا ابراهيم برادرزادهء او دادند و چون آقا ابراهيم بسيار باهوش بود و زرنگ و پشتكاردار و دقيق و صرفهجو و كاركن بود با آنكه مطلقا سواد نداشت به زودى معروفيت كامل حاصل كرد . در 1286 كه عنوانش آبدارباشى خاصه بود به لقب امين السلطان ملقب و دو سال بعد به سمت صاحبجمعى يعنى ادارهء شترخانه و قاطرخانه و حملونقل دولتى منصوب شد . در 1294 عضو دار الشوراى كبرى گرديد و در ضمن ادارات متعددى زير نظر او بود . در 1299 وزير ماليه و دربار شد و چون قبلا گمرك و ضرابخانه و انبار غله و ساختمانها و باغها و قنوات و خزانه نيز زير دست او بود در همه كارها وارد و مسلط شده بود و همه امور مالى دولت در واقع در دست او افتاده بود و او با كارآمدى عجيب همه اين كارها را اداره مىكرد و به قول امين الدوله « آقا ابراهيم را زيركى و چالاكى و مواظبت شبانهروزى در خدمت شاه مقامى داد . . . » در 1300 با اينكه بيمار بود به امر شاه جزو ملتزمين ركاب سفر مشهد قرار گرفت و سرانجام در 17 رمضان 1300 در قريهء داورزن درگذشت و نعش او را به مشهد بردند و در دار السعاده دفن كردند . در خاطرات ممتحن الدوله هم اشاراتى مفيد در احوال او هست . امين الملك ، ميرزا اسمعيل ( ص 41 - ص 18 چاپ اول ) پسر سوم آقا ابراهيم امين السلطان ، متولد در سال 1284 و متوفى 5 شنبه 16 ذى الحجهء ه . ق . مدفون در قم در مقبرهء اختصاصى . در ابتدا طلبهء معمم بود . در 1300 كه ميرزا على اصغر خان بهجاى پدرش همه كاره و ملقب به امين السلطان شد شيخ - اسمعيل را به لقب امين الملكى ملقب و او را كلاهى ساخت و از طرف خود به رياست خزانه گماشت . پس از آن امور گمرك و غلات ايران را نيز به عهده او گذاشت . در 1303 ميرزا اسمعيل امين الملك به عضويت دار الشوراى كبرى و خطاب خانى مفتخر گشت و چون در واقع معاون برادرش بود به زودى بسيار ثروتمند شد . على الخصوص كه ضرابخانه هم زير نظر اين دو برادر بود . در 1314 پس از عزل ميرزا على اصغر خان و تبعيد او به قم امين الملك نيز از