محمد حسن خان اعتماد السلطنه
490
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
نظام الدوله بسيار زرنگ و كارى و در جمع مال ماهر بوده است . نخستين كسى است از ايرانيان كه قسمتى از ثروت و نقدينهء خود را در بانك انگلستان به امانت گذاشت و چون بسيار ثروتمند بود طبعا اهل ذوق و تجمل نيز بود . نقاشيها و خطوط خوب و مهرهاى بسيار قشنگ جمعآورى كرده و گرانبهاترين كتب خطى را به دست آورده بود . شمس العماره را او براى ناصر الدين شاه ساخت و هم او عصمت الدوله دختر شاه را براى پسرش دوست محمد خان گرفت و عروسى بسيار باشكوهى در طهران به راه انداخت . معير الممالك ، دوستمحمد خان ( ص 41 - ص 18 چاپ اول ) فرزند دوستعلى خان نظام الدوله و شوهر عصمت الدوله ( فاطمه ) دختر دوم ناصر الدين شاه ، متولد 1273 و متوفى 1331 هجرى قمرى . پس از اينكه پدرش در 1288 به لقب نظام الدوله ملقب شد لقب و منصب معير الممالكى را به پسر خود واگذاشت و حكومت يزد نيز در اين سال به او كه پانزده سال بيشتر نداشت واگذار شد . پس از فوت نظام الدوله ، دوستمحمد خان كه به ثروتى بىپايان رسيده بود به تدريج دست از مناصب دولتى كشيد و دو سه سفر به اروپا رفت و در يك سفر هم نمايندهء ناصر الدين شاه در مراسم گشايش ترعهء سوئز بود . در اروپا به خوشگذرانى روزگار مىگذرانيد و با كسانى چون سارا برنارد هنرپيشهء فرانسوى ارتباط داشت . مشاغل او در ايران نيز رفتهرفته به دست آقا ابراهيم امين السلطان و پسرش ميرزا على اصغر خان افتاد . مظفر الدين شاه امتياز تلفون در ايران را به او واگذاشت و او آن را به جهانيان فروخت و با آن همه ثروت پدرى كه تمام كرده بود آن را براى هزينهء معالجه خود در اروپا صرف نمود ( از بامداد به اختصار ) . اشارهاى به خانواده او در خاطرات ممتحن الدوله هست . امين السلطان ، آقا ابراهيم ( ص 41 - ص 18 چاپ اول ) بنا به نوشتهء امين الدوله و اعتماد السلطنه ، پسر زال يا زالبيك از اهالى سلماس و شايد در اصل از اسراى تفليس بود . امير سليمان خان اعتضاد الدوله زال را در دستگاه خود وارد و او را مسلمان كرد و زنى مسلمان به او داد و آقا ابراهيم از آن زن است . بعدها در زمان صدارت پسر آقا ابراهيم خواستند نسب خود را به لاچين خان گرجى مقرب درگاه عباس ميرزا برسانند ولى گويا مطلب اساسى نداشته باشد . آقا ابراهيم و برادرش حسين در كودكى شاگرد كفاش بودند . اسكندربيك عم اين