محمد حسن خان اعتماد السلطنه

460

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

سپهسالار پدر محمد مهدى خان اعتضاد الدوله داماد شاه و حاكم قم و ساوه است كه در ماه صفر سال 1307 درگذشت . پسر ديگر سپهسالار حسين خان اعتضاد الملك بود كه در 1310 قمرى درگذشت . مشير الدوله ، ميرزا حسين خان ( ص 39 - ص 16 چاپ اول ) پسر ميرزا نبى خان امير ديوان امير ديوانخانه و نوهء عابدين دلاك خاصه تراش - علينقى ميرزا ركن الدوله كه بعدا زين العابدين خان و ناظر دستگاه فتحعلى شاه شد . مادرش حاجيه جهان خانم دختر حاج اسمعيل عاشورى قزوينى بود و ميرزا حسين خان با يحيى خان برادرش از يك مادر . خواهر ديگر حاجيه جهان خانم زن اسد الله بيك نامى بود كه پسرى آورد به نام ميرزا على اكبر و سپهسالار در موقع ژنرال قونسولگرى تفليس او را با خود برد و در خدمت وزارت خارجه درآورد . اين ميرزا على اكبر بعدا در بورسهء عثمانى دختر عبد الحميد خان از مهاجرين داغستانى را گرفت و دكتر امير اعلم از اين وصلت در طرابوزان به دنيا آمد . بنابراين دكتر امير اعلم و سپهسالار و يحيى خان مشير الدوله پسر خاله و همه نوادهء حاج اسمعيل عاشورى قزوينى بودند . ميرزا على اكبر داراى نه پسر و پنج دختر بود . ميرزا حسين خان در زمان محمد شاه از طرف پدر خود حكومت طالقان قزوين داشت . در 1267 از طرف امير كبير كارپرداز امور رعاياى ايران در بمبئى شد و در اين مأموريت ثروتى اندوخت . در 1271 به منصب جنرال قونسولى به مأموريت تفليس رفت و در اين سمت نيز بر ثروتش افزود . چه در قحطى قفقاز از ايران گندم وارد مىكرد و به قيمت خوب مىفروخت . در 1275 وزير مختار ايران در اسلامبول شد و در اين مأموريت خيلى ترقى كرد و طرف توجه و دوست سلطان و رجال عثمانى گرديد و كمال كفايت و مردم‌دارى از او ظاهر شد و در ضمن به علت فشار عثمانى به ارامنه عده‌اى از آنها را به تابعيت ايران درآورد و مالى هنگفت از اين راه تحصيل كرد . در 1280 موقتا به طهران آمد و عضو دار الشورى شد و در 8 ذيقعدهء همان سال دوباره به اسلامبول برگشت و در اين سفر مقام سفير كبيرى يافت و در 1282 لقب مشير الدوله به او داده شد . در سال 1287 كه ناصر الدين شاه به سفر عتبات رفت در كرمانشاه سپهسالار به حضور رسيد و در خاك عراق همراه شاه بود . پس از بازگشت شاه او را به وزارت عدليه و وزارت وظايف و اوقاف منصوب كردند و به طهران فراخواندند . در 1288 به لقب سپهسالارى و سرپرستى قشون مفتخر شد و اندكى بعد مقام صدارت به وى تفويض گشت . در آن سال در ايران قحطى روى داد و حاج ميرزا حسين خان در كمك به فقرا مخارج بسيار كرد كه حتى تا روزى پنج هزار تومان نوشته‌اند . در 1290 شاه را به فرنگستان برد و در اين سفر مخالفان سپهسالار به تحريك روسها بر ضد او برخاستند به حدى كه شاه مجبور شد او را معزول و مأمور حكومت