محمد حسن خان اعتماد السلطنه

779

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

به دفع محمد خان زند مأمور گشت و آنگاه براى تسخير مشهد فرستاده شد و حكومت نيشابور و سردارى خراسان به وى مفوض گشت . در 1221 به طهران احضار شد و به سردارى ايروان مأمور گشت و تا 1243 در اين سمت بود و ثروت بسيار اندوخت كه همه در نتيجهء تسلط روسها بر قفقاز از ميان رفت و براى همين بود كه حسين خان در شروع جنگهاى دورهء دوم روس و ايران اصرار داشت و از عوامل اين كار شمرده مىشود . پس از شكست ايران حسين خان و حسن خان هردو به خراسان اعزام شدند و تا 1245 در اين ايالت به سردارى و جنگ و ستيز با مخالفان دولت اشتغال داشتند . در آن سال شاه آن دو را به طهران خواست و حسين خان كه به حضور رفت به سرپرستى ايل بختيارى منصوب شد و اندكى بعد در نود سالگى درگذشت . حسين خان داراى چند پسر بود كه نام شريف خان و غلام خان و صادق خان و محمد تقى خان در تواريخ ذكر شده است . ( رجال ايران ج 1 ص 401 - مينودر ص 571 ) حسن خان سارى اصلان ( ص 229 - ص 170 چاپ اول ) حسن خان معروف به سارى اصلان يعنى شيرزرد ، از سرداران قاجار مقيم ايروان و از فرماندهان سپاهيان ايران در جنگهاى قفقاز كه در نتيجهء شكست ايران هستى خود را از دست داد . در جنگهاى قفقاز تا مىتوانست در مقابل دشمن مقاومت نمود و روسها خواستند او را بخرند و بارها از آنها كشتارها كرد ، تا اينكه پس از سقوط ايران دستگير و به تفليس فرستاده شد و پس از معاهدهء تركمان‌چاى آزاد شد و بعدا با برادرش حسين خان به خراسان فرستاده شد و چون از آن ايالت احضار شد در ميان راه به عتبات رفت و تا آخر عمر در آنجا بود . حسن خان اولاد ذكور نداشت و بقاى نام را دو مدرسهء عالى يكى در قزوين و ديگر در كربلا ساخت كه هردو به « مدرسه سردار » معروف شد . مدرسهء قزوين در محلهء ديمج روبروى آب‌انبار سردار ساخته شده است و تا 1290 هجرى شمسى داراى طلبه بود و بعدا در 1315 شمسى به دبستان تبديل شد و بيش از بيست سال دبستان بود و اين مدرسه موقوفات و اسباب و اثاثيه بسيار داشت ، مخصوصا اسباب و وسايل تعزيه از شمشير و سپر و لباسهاى زربفت و ظروف و آلات مسينه و امثال اينها كه گويا بوسيلهء متوليان تبديل به احسن ( ! ) شده است . توليت مدرسه پس از فوت برادران ( حسن خان و حسين خان ) به دست خانوادهء حاجى ملا محمد تقى برغانى افتاد و نظارت با اولاد ذكور حسين خان بود . اين حسن خان را با محمد حسن خان سردار ايروانى داماد عباس ميرزا و جد خانواده سردارى و رادسر نبايد اشتباه كرد ( رجال ايران ج 2 - مينودر ص 565 به بعد )