محمد حسن خان اعتماد السلطنه
728
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
تبريز تأسيس گشت و رياست آن به محمد صادق خان سرهنگ از فارغ التحصيلهاى طراز اول دار الفنون داده شد و همان رشتهء علومى كه در دار الفنون تدريس مىشد برنامهء تحصيل اين مدرسه هم قرار گرفت . معلمين اين مدرسه غالبا از فارغ التحصيلهاى دار الفنون و عبارت بودند از ميرزا جواد خان سعد الدوله بعدى كه زمانى رئيس مدرسه هم شد ، محمد خان ولد ملك ايرج ميرزا ، نجفقلى خان پياده نظام ، محمد جعفر خان پسر محمود خان ملك الشعراء معلم طب و طبيعيات اين مدرسه چندان پيشرفتى نكرد و در حقيقت جزوى از دستگاه تجمل وليعهد به شمار مىآمد . ( مرآت البلدان ج 2 ص 86 و 87 و 89 و 94 و 96 ) ادارهء سانسور ( ص 159 - ص 117 چاپ اول ) اين قضيه مربوط است به روز شنبه 17 ربيع الثانى 1302 ) خاطرات اعتماد - السلطنه ، ص 381 ) صنعت نجارى ( ص 162 - ص 119 چاپ اول ) آن را كه به پاريس فرستاد حيدر على نجار بود كه همراه اولين دسته محصلين اعزامى دار الفنون به اروپا فرستاده شد و در بازگشت نجارباشى گرديد و آنها را كه به روسيه فرستاد در دورهء امير كبير بود . ( امير كبير و ايران تأليف فريدون آدميت جلد اول چاپ دوم صفحهء 195 ) افتتاح تئاتر ( تماشاخانه ) ( ص 163 - ص 119 چاپ اول ) تئاتر به صورت جديد با دار الفنون همراه بوده است . در گوشهء شمالشرقى عمارت مدرسه كه اكنون به صورت ديگرى نوسازى شده است و قريب چهل سال از ساختمان آن مىگذرد تالار بزرگى ساخته بودند براى نمايش ، ولى اواخر سلطنت ناصر الدين شاه براى اين كار از آن استفاده نشد و آن هنگام نمايشهائى بوسيلهء لومر معلم موزيك و ميرزا على اكبر خان مزين الدوله و چندين تن ديگر شروع به دادن تئاترهاى خصوصى براى تماشاى شاه و خاندان سلطنتى شد و البته تعميم نداشت ، زيرا نه وضع اجتماعى اجازه مىداد و نه بازيگر قابل در ايران بود و نه نمايشنامه و نه آزادى تعبير و گفتار . ( امير كبير در ايران ، از آدميت ق 1 چ 2 ص 177 با اندك تصرف ) بنا به قول اعتماد -