محمد حسن خان اعتماد السلطنه

701

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

سرحدات افغانستان و مغان از پيله‌سوار تا كنار ارس و از خليج فارس تا حدود بيست فرسخ و اكثر مرزهاى مغرب ايران را من جمله از آغرىداق - اشنويه ( در سال 1351 - 1356 ) نقشه‌بردارى نمود ، ولى باوجود اين علم نقشه‌بردارى هم مانند ساير علوم در ايران در حال ركود يا پيشرفت خيلى كند باقى ماند . تأسيس تلگراف ( ص 129 - ص 93 چاپ اول ) در نمرهء 372 روزنامهء وقايع اتفاقيه مورخ 5 شنبه دوم شهر شعبان 1274 اولين خبر راجع به تلگراف درج شده كه به مراقبت و اهتمام عليقلى ميرزاى اعتضاد السلطنه موسيو كريشش معلم توپخانه در طول مدرسهء دار الفنون سيم كشيده در دو اطاق مقابل امتحان تلگراف به عمل آمد و نتيجه مثبت بود و ميرزا آقا خان نورى هم براى مشاهدهء آن رفت . پس از آن قرار شد كه از عمارت خاصهء سلطنتى تا باغ لاله‌زار سيم تلگراف كشيده شود و باز از اين سيمكشى امتحان به عمل آمد و نتيجه خوب داد و ميرزا آقا خان هم به مشاهدهء آن حاضر شد . آنگاه چون سلطانيهء زنجان از نقاط ييلاقى و مورد نظر شاه بود قرار شد كه تلگراف تا آنجا كشيده شود ( رجب 1275 ) و از سلطانيه تا زنجان به دستيارى فوكس معلم طبيعيات دار الفنون و از زنجان تا تبريز ( رجب 1277 ) . و اولين تلگرافى كه به تبريز مخابره شده خبر طلاق دختر عليقلى ميرزا زن خسرو خان كرمانى برادر حاج محمد كريم خان بود . پس از آن بتدريج در ساير ايالات و نواحى ايران سيم تلگراف كشيده شد . نكتهء مهم اين است كه فايدهء تلگراف ايران در درجهء اول به انگليسها رسيد تا خود ايرانيان و آنان با كشيدن خطوط هند و اروپا نه تنها ارتباط خود را با هندوستان برقرار كردند و سرعت بخشيدند بلكه با ساختن تلگرافخانه‌هائى در ايران و فرستادن مأمورينى به ايرانيان نفوذ خود را روزبه‌روز در ايران بيشتر توسعه دادند . اولين قرارداد تلگرافى ايران و انگليس در جمادى الثانيهء 1279 بسته شد و پس از آن يازده تا دوازده قرارداد ديگر در اين موضوع با ايران بستند و در فاصله اين قراردادها كه كما بيش صد سال طول كشيد بر اثر ترقى علم و صنعت رفته‌رفته وسايل مخابراتى آسانترى اختراع و معمول شد و از اينجهت انگليسها در 9 اسفند 1323 - اول مارس 1945 دست از تلگراف ايران برداشتند پس از انگليسها روسها در اين استفاده تقدم يافتند و چون تلگراف به سرحد قفقاز رسيد ( 1280 ) ميان حكمران كل ( جانشين ) قفقاز و شاه و نيز ميان امپراطور روسيه و شاه مخابرات تهنيت‌آميز شد و جمعا شش يا هفت قرارداد در اين زمينه با ايران بستند كه تا ظهور حكومت كمونيستى در روسيه نافذ بود و چون حكومت جديد روسيه از امتيازات خود در ايران دست برداشت اين قراردادها ملغى الاثر شد . پس از روسها و انگليسها عثمانيها از فوايد تلگراف ايران بهره‌مند شدند ،