قصيدهء « مريميه » را دربارهء اين اتهام سرود . و نيز در اين دوره و به تحريك خود او شاهزادگان و رجال دربار بر ضد ميرزا - حسين خان سپهسالار برخاستند و تلگرافى از شاه عزل او را خواستند و چون شاه به پايتخت رسيد فرهاد ميرزا از كار بيكار شد . در 1292 به زيارت حج رفت و پس از بازگشت در ربيع الثانى 1293 حكومت فارس به او داده شد و پنج سال در اين مقام بود و آنگاه به طهران احضار شد و در روز سه‌شنبه 21 ذى قعدهء 1305 هجرى قمرى درگذشت و جنازه‌اش را به عراق بردند و در مقبرهء اختصاصى او در صحن كاظمين به خاك سپردند . شاهزاده فرهاد ميرزا شخصى بود باسواد ، اهل مطالعه ، كتابدوست ، متدين و در عين‌حال بسيار سختگير و سخت‌كش و متعصب در شاهزادگى . به قول اعتماد السلطنه مرد بزرگى بود اما خوش‌قلب نبود . حكومتهاى بزرگ كرد و مكنت زياد اندوخت و ممكن نبود عريضه‌اى به شاه بنويسد و از كسى بدگوئى نكند . ولى اين كار او بيشتر براى حفظ سلطنت بود نه بدجنسى نسبت به اشخاص . از علاقهء او به كتاب همين بس كه در مأموريتها از پيشكشهاى مطلوب او كتاب بود و كتابخانهء بسيار معتبرى هم فراهم كرد كه پس از فوتش پراكنده شد . مبالغى قريب به دويست هزار تومان خرج ساختمان و تزيين صحن كاظمين كرد و از اين بيشتر و حدود سيصد و چهل هزار تومان هم گفته‌اند . با اين كيفيت اعتماد - السلطنه مىنويسد از خودش شنيدم به شاه عرض مىكرد ششصد نفر آدم كشته‌ام و در جائى نيز ذكر شده است كه در حكومت فارس هفتصد دست بريده است . شاهزاده با اينكه اهل فضل و كمال بود و زبان انگليسى مىدانست نسبت به تمدن و ترتيبات جديد نظر خوبى نداشت و بلكه جدا با آن مخالف بود . خلاصه اخلاقا مانند رؤساى ايلات صحرانشين بود . از تأليفات او يكى كتاب « جام‌جم » است كه ترجمه‌اى است از يك جغرافياى انگليسى كه در آن مطالب تاريخى بسيار هم به مناسبت ديده مىشود و چاپ شده است . ديگر قمقام‌زخار و صمصام‌تبار كه كتاب مقتل و روضه است و تاكنون دو چاپ شده . ديگر سفرنامهء حج به نام « هداية السبيل و كفاية الدليل » كه آن نيز به چاپ رسيده است . ديگر نصاب انگليسى كه لغات انگليسى به فارسى را به صورت نصاب الصبيان به شعر درآورده است . ديگر منشآت او كه به وسيلهء فرصت الدولهء شيرازى چاپ شده است . ديگر كتابى است به نام زنبيل كه حاوى مطالب متفرقه و كشكول مانند است و چاپ شده است . نيز از آثار خوب حاج فرهاد ميرزا جمع‌آورى و چاپ منشآت قائم مقام است كه خدمتى است به ادب ايران و قدرشناسى از اين وزير بزرگ . حاج فرهاد ميرزا داماد محمد على ميرزاى دولتشاه عمويش بود و زن او پس از