محمد حسن خان اعتماد السلطنه
577
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
خوش مىنواخت و نستعليق را خوش مىنوشت و به علم حساب و سياق و استيفاء وارد بود . كوچهء ميرزا محمود وزير نزديك مدرسهء محموديه در امتداد خيابان امير كبير به نام اوست . شرح حال بالنسبه مفصل او در « شرح زندگانى » من تأليف برادرش عبد الله مستوفى آمده است . ملك قاسم ميرزا ( ص 53 - ص 30 چاپ اول ) فرزند فتحعلى شاه و پسر بيست و چهارم آن پادشاه ، در سال 1222 متولد شد و پس از رسيدن به سن بلوغ در دستگاه عباس ميرزاى نايب السلطنه وارد شد و اغلب از طرف وى به حكومتهاى جزء آذربايجان مأمور مىشد . در 1248 به طهران آمد ولى شاه او را به خراسان به كمك عباس ميرزا فرستاد . در 1250 در تبريز به سر مىبرد و در آنجا به خواندن زبان انگليسى پرداخت . زبان فرانسه را هم مىدانست . معلم او مادام تارى فرانسوى بود و در 1255 كه حاكم اورميه بود براى تأسيس مدرسهء آمريكائيها در آنجا خيلى كمك كرد و فرمان تأسيس آن مدرسه را از شاه گرفت . در 1261 كه حاكم بروجرد بود از دار الخلافه يعنى طهران به آذربايجان مأمور شد كه يكهزار تومان از ميرزا نظر على حكيمباشى قزوينى مصادره كند و ارسال دارد . ولى ميرزا نظر على به قم رفته در آنجا اقامت كرد و بههرحال ملك قاسم ميرزا به علت مخالفت با حاج ميرزا آقاسى بيكار و به تبريز تبعيد شد و تا 1264 به اين حال به سر مىبرد . در 1264 كه ناصر الدين شاه به طهران حركت كرد او را حاكم تبريز كرد و او حوزهء حكومتى خود را خوب اداره كرد و تا نيمهء سال 1265 در اين سمت بود . مادر ملك قاسم ميرزا از خاندان بيگلربيگى افشار ارومى بود و خواهرش زن ميرزا ابو القاسم قائم مقام و برادرش ملك منصور ميرزا مانند خود او در خدمت عباس - ميرزا . شاهزادهء جوانى بوده است بلند قامت و تنومند و خليق و زيانآور . فرزندان نايب السلطنه او را « خان عمو » مىگفتند . كمكم اين اسم عمومى شد . وى شاهزادهاى متجدد و مايل به معاشرت با اروپائيان بود . قوام الدوله ، ميرزا تقى ( ص 53 - ص 30 چاپ اول ) پسر هاشم خان پسر آقا محسن آشتيانى كه در اوايل سلطنت فتحعلى شاه وارد خدمت