محمد حسن خان اعتماد السلطنه
578
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
استيفا شد . در آغاز سلطنت محمد شاه به وزارت و پيشكارى بهرام ميرزا به كرمانشاه رفت ( حقائق الاخبار ص 23 ) اما در اواخر آن سال تغيير مأموريت يافته به وزارت فريدون ميرزا در فارس معين شد . ( منتظم ناصرى ج 3 ص 67 ) در 1262 باز به وزارت و پيشكارى فارس مأمور شد و چند ماهى در آن مقام بود كه استعفا داد و به طهران بازگشت و در همين سال درگذشت و در قم در مقبرهء اختصاصى كه براى خود ساخته بود مدفون شد . وى پدر ميرزا محمد قوام الدوله و جد اعلاى وثوق الدوله و قوام السلطنه است . معين الدين ميرزا ( ص 53 - ص 30 چاپ اول ) دومين وليعهد ناصر الدين شاه از خجسته خانم تاج الدوله دختر سيف الله ميرزاى پسر چهل و دوم فتحعلى شاه كه در 17 ربيع الثانى 1268 متولد شد و در شيرخوارگى او شوهرخالهاش ساسان ميرزاى بهاء الدوله به سرپرستى و تربيتش معين شد و ميرزا - كاظم خان نظام الملك پسر ميرزا آقا خان نورى به وزارتش . ولى اين وليعهد بيش از شش سال عمر نكرد و در 1273 قمرى درگذشت . مشير السلطنه ، ميرزا احمد ( ص 53 - ص 30 چاپ اول ) برادر ميرزا محمود خان مازندرانى مدير الدوله كه به سعى برادر در 1275 وارد دستگاه عزيز خان مكرى شد و چون خوشنويس بود منشىباشى وى گشت . در 1284 كه سردار كل يعنى عزيز خان مكرى به طهران احضار شد ميرزا احمد كه با ميرزا رضاى صديق الدوله للهء وليعهد همشهرى و دوست بود به وسيلهء او منشىباشى وليعهد شد و چون مردى چربزبان بود به زودى در نزد وليعهد تقرب يافت . در اواسط 1297 پيشكار وليعهد شد ، ولى با ايجاد غائلهء شيخ عبيد الله كه او را هم در آن مسئوليتى بود مغضوب شد . دوران مغضوبيت او چندان طول نكشيد زيرا داماد ميرزا عباس خان قوام الدوله شد به خواهر او و قوام الدوله پشتيبان وى گشت و لقب مشير السلطنه براى او گرفت و او را حكمران گيلان كرد ، چه از وضع آنجا اطلاع داشت و يك سال پيش به مميزى ماليات بدانجا رفته بود . پس از ناصر الدين شاه ، مظفر الدين شاه و محمد على شاه نيز او را محترم مىداشتند و پس از مشروطيت هم چهار بار رئيس الوزراء و وزير داخله شد و در كابينهء دوم او بود كه محمد على شاه مجلس را به توپ بست . پس از فتح طهران كه سران استبداد هريك از گوشهاى فرا رفتند او هم به سفارت عثمانى پناهنده شد و گويا جان خود را به شصت هزار تومان خريد . در 1329 كه