محمد حسن خان اعتماد السلطنه
524
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
افتتاح شد و به قول اعتماد السلطنه در اين افتتاح بيشتر از پنج هزار تومان خلعت و انعام داده بوده است . ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 1089 ) . اين مدرسه امروز خراب شده است . بنده يك دوره مرآت البلدان دارد كه يادداشتهاى چندى در حواشى برخى از مجلدات آن ديده مىشود ، منجمله در حاشيهء صفحهء 101 اين يادداشت نوشته شده است « چون ذكرى از حمام مرحوم مبرور حاجى ميرزا آقاسى طابثراه در وصف بناى مسجد « 1 » شده است لازم شد آنچه به گوش خود از اشخاص محترم راستگوى معمر شنيده است در بناى حمام در اين موقع يادداشت نمايد . زمان مرحوم حاجى كار اتراك طرف آذربايجان بىرونقى نبود . وقتى كه اين حمام را مرحوم حاجى طابثراه . . . « 2 » مىساختند استاد محمد ابراهيم بنا ميان بناها آنجا كار مىكرد و به واسطه ترك بودن سبقت « 3 » بر ساير استادها داشت . از بابت اينكه طاق سربينهء حمام را كه مىزد احتمال دادند مرحوم حاجى تشريف مىآورند شايد انعامى « 4 » به استاد بنائى كه مشغول سقف است « 5 » بدهد استاد محمد ابراهيم مشغول زدن طاق شد « 6 » . اين استاد محمد ابراهيم بعدا محمد ابراهيم خان شد و معمارباشى شد . كمكم به واسطهء اينكه برادر منير السلطنه مادر حضرت و الا شاهزاده اعظم اكرم اسعد و الا نايب السلطنه امير كبير وزير جنگ بود وزير طهران ، وزير نظام بل امير نظام از امراى بزرگ ايران در درجهء اول شد . در سنه 1309 به مقر معهود جاى گرفت . معادل هشتصد هزار تومان دولت و ثروت او به قلم آمد كه به جز حسرت چيزى با خود نبرد مگر بار سنگين فاعتبروا يا اولو الابصار . « 7 » گفتند از نوكرهاى محرم خودش هزار نفر بيشتر به دست خود از بنا و عمله و نوكر و خدمتكار و برادرزن و زن و كسان خودش بىگناه قتل نمود . . . » « 8 » صنيع الملك اصفهانى ، حاج ابو الحسن ( ص 45 - ص 22 چاپ اول ) متولد حدود سال 1245 ، پس از محمد ابراهيم خان معمارباشى وزير نظام ، در سال 1300 قمرى سمت معمارباشيگرى سلطنتى به او داده شد و در جمعه 2 ربيع الاول سال 1303 ادارهء بناخانه نيز به او واگذار گشت . شاه دختر او ربابه نام را گرفت ولى چون او را ديد از او خوشش نيامد و او را طلاق گفت و بيچاره دختر بسيار كلهخورده و شرمنده ، نامش بر سر زبانها افتاد . مدرسهء حاج ابو الحسن واقع در بازار پسته بيك نزديك امامزاده يحيى از آثار اوست .
--> ( 1 ) - مسجد شاه كه مسجد جامع است . 2 و 3 و 4 و 5 و 6 - كلمات محو شده است ( بررسيهاى تاريخى شماره 44 و 45 سند شمارهء 21 ) . ( 7 ) - كذا و صحيح فاعتبروا يا اولى الابصارست . ( 8 ) - دنبالهء مطلب چند كلمه محو شده است .