محمد حسن خان اعتماد السلطنه
519
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
ظهير الدوله ، على خان قاجار ( ص 44 - ص 21 چاپ اول ) پسر محمد ناصر خان ظهير الدولهء دولو و داماد ناصر الدين شاه به دخترش فروغ - الدوله معروف به ملكه ايران ، در 16 ربيع الاول 1281 در جمال آباد شميران متولد شد . در 1297 داماد شاه شد و در 1303 در سلك مريدان صفيعلى شاه درآمد . در 1304 وزير تشريفات ناصر الدين شاه شد و از عصر روز چهارشنبه 25 ذيقعده 1316 به جانشينى مرشد خود نشست . وى مردى روشنضمير و پاك و باعدلوداد بود . انجمن اخوت را در 1326 ترتيب داد و محمد على شاه به هنگام توپ بستن مجلس آنجا را با خانهء وى به توپ بست و خراب كرد و به يغما داد . در 1323 مجلهء مجموعهء اخلاق را از طرف انجمن انتشار داد . در 1319 امور حكومت مازندران به وى واگذار شد ولى يك سال بيشتر داراى اين سمت نبود . در 1324 حاكم همدان شد و در آنجا قبل از مشروطيت اولين انجمن ولايتى را تأسيس كرد . در 1326 حاكم گيلان شد و پس از خرابى خانهاش سفرى به قفقاز رفت . پس از بازگشت براى بار دوم حاكم مازندران شد . در صفر 1327 حاكم كرمانشاه و تا اوايل 1329 درين مقام بود و در 1333 حاكم طهران شد و در 1337 و 1341 نيز اين مأموريت او تجديد گشت . و سرانجام در 24 ذى القعدهء 1342 درگذشت . خاطرات او اخيرا به كوشش ايرج افشار به چاپ رسيده و شرح حال بالنسبه مفصلى از او در اول آن چاپ شده است . « * » خانهء او در خيابان فردوسى مقابل عمارت صندوق پسانداز ملى سالها محل سفارت بلژيك بود . چند سال پيش احمد امينى آن را خريد و تبديل به ساختمانهاى تجارتى و مستغلاتى نمود . برجيس ، ادوارد ( ص 44 - ص 21 چاپ اول ) ادوارد برجيس و برادرش از انگليسىهائى بودند كه در اواخر زمان عباس ميرزا به ايران آمدند و چون از هنر و صنعت اروپائى اطلاع داشتند در دستگاه شاهزاده
--> ( * ) كتاب جلد دومى دارد حاوى اسناد دورهء حكومت ظهير الدوله در مازندران كه بايد به چاپ برسد .