محمد حسن خان اعتماد السلطنه

281

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

استخراجات تقاويم و احكام نجوميه از اساتيد معدود مىشود و حسب الارث و الاستحقاق داراى منصب و مقام والد بزرگوار است . حاج ميرزا تقى اهرى در تبريز سكنى داشت و متأهل بود . در انواع ادبيات مهارت به هم رسانيد و علم نجوم و استخراج را مسلطانه از عهده برمىآمد و لكن بسيار پريشان بود و معاشش به معلمى مىگذشت . چند سال قبل در مراجعت از نيابت حجهء مرحوم حاجى ابو الحسن تاجر اصفهانى كه مردى خير و نيك‌نفس بود در ارزنة الروم وفات يافت و اولادى بىبهره از كمال پدر بر جاى گذاشت . ميرزا حبيب خطاط شكسته‌نويس همدانى استادى مشهور است . ميرزا طاهر همدانى كاتب نسخهء اصل « نامهء دانشوران ناصرى » از قريهء كاج‌دره‌گزين است و نستعليق را خوش مىنگارد . ميرزا جعفر منجم تبريزى پسر ميرزا غلام مستوفى در علم اسطرلاب و نجوم و خط شكسته و نستعليق استاد بود و بعد از فوت پدر در شغل استيفاء برقرار گرديد ، تا يك وقتى به اقتضاى فطرى از جميع شغل و عمل ديوانى دست كشيده انزواء و انقطاع اختيار نمود ، تفرد و تجرد برگزيد ، گوشه‌گيرى و درويشى را بر مناصب دنيوى و مواجب ديوانى رجحان داد . در همين حالت گاهى احكام از عزل و نصب و رخص و غلا و امن و آشوب مىفرمود و مىنوشت . اكثر امناى دولت با او ارادت مىورزيدند و هميشه احكام مستقبل حالات خود را از او در مىخواستند و آن مرحوم نيز بىمضايقه و طمع مىنوشت و هركس هرچه مىداد آن را صرف فقراء و ايتام و بيوه‌زنان مىكرد و هيچ‌وقت به منازل وزراء نمىرفت و از خانه ماهى يك دفعه به جهت حمام خارج مىگرديد . استخراجات و استنباطات و اخبار وى كه مطابق افتاده از عجايب است ، از جمله شكست مرو و و بال احوال ميرزا محمد قوام الدوله بود كه در جزئى و كلى تخلف ننمود ، رحمة الله عليه . ميرزا حسن شيرازى از خطاطين مشهور اين دولت است و در نسخ استادى مسلم بود وصيت اين هنر از وى تا به هم جاى بلاد اسلام انتشار يافت و آن بزرگوار برادر شمس الادباء است . آقا تقى افشار ارموى از اهل خطهء اروميه ، منجم ماهر و در كافهء فنون حكمت متوسطه مسلط و قادر بود . مدتها در عتبات عاليات به تحصيل علوم منقول اشتغال داشت . پس از آن بر حسب ارادهء