محمد حسن خان اعتماد السلطنه

253

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

حذاقتى مبرهن دارد . صيت تدرب و تجاربش همه‌جا را فروگرفته و امروز در حقيقت رياست عاليهء اطباء ايرانى كه رسما اذن حضور ساطع النور اعليحضرت صاحب قرانى دارند با اوست و در مدرسهء دار الفنون هم معلمى طب ايرانى بر وى اختصاص دارد . كتابى جامع در اين فن نفيس تصنيف كرده است موسوم به نام ناصر الملوك و نژاد اين استاد راد به سلطانمحمد الجايتوى خداى بنده اولين پادشاه شيعى مغول مىرسد . و اين اوقات فرمان مهر لمعان به لقب سلطان الحكماء در حق وى به صدور و ظهور رسيد . امامقلى ميرزا عماد الدوله در علوم مشرق زمينى لا سيما فنون حكميه زحمات بسيار برده و به مقامى بلند رسيده بود و سالها در سن شباب به مثابهء طلاب حمل كتاب مىفرموده و به مدارس اساتيد مىرفته و در عرض اهل استفادت مىنشسته است . بالجمله آن شاهزادهء دانشمند نيز از مشاهير هنروران اين دوران بود . ب حاج محمد باقر خان اصفهانى از اولاد حاج محمد حسين خان صدر اعظم خاقان مغفور در علوم ادبيه و خط نسخ و تحرير استادى است نحرير . بديع الملك ميرزا عماد الدوله ثانى خلف الصدق عماد الدولهء ماضى ، جامع ما بين فلسفهء مشرق زمينى و اروپائى است و در كتب تواريخ عتيق و جديد و كلمات عرفاء و متصوفه تتبع كامل حاصل كرده و از علم حساب و هيئت و نجوم و جغرافى حظى كافى به هم رسانيده ، و يا للعجب كه در مواد محاضره و شعب ادب هم فاضلى است محتشم . ت ميرزا تقى خان مجد الملك طراز حلهء چند علم است از معقول و منقول و عرق دوحهء چند فن از فروع و اصول مانند : صناعتى اعراب و اشتقاق ، و بعضى از شعب حكمت و اخلاق ، و علوم ثلثهء بلاغت ، و ملكهء قرض الشعر و نقد الشعر ، و علم الخط و انشاء الرسائل ، و غير ذلك من الفنون و الفضائل . در نگارشات دولتى بانواعها موافق اصطلاح وقت و سيرهء اين عهد ماهر است و خداوند قلمى قادر ، و هم اقسام خطوط را خوش مىنويسد ، و در شعر « عبقرى » تخلص مىكند . لغت فرانسه را نيز نيك آموخته و قواعدش به درستى اندوخته . اين زمان در آن زبان هم سخن‌رانى مىتواند و هم ترجمانى مىنمايد .