محمد حسن خان اعتماد السلطنه

254

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

و هكذا برخى از صنايع عاليه را از قبيل نقاشى و نقارى و حكاكى با يد طولى مىپردازد . بالجمله حسب الوراثه در كليهء موجبات تقدم و وسائل براعت و اسباب تفوق و ادوات رفعت و مواد علياء ثانى مجد الملك اول است ، بل هما شرع سوآء مجدى اخيرا و مجدى اولا شرع * و الشمس راد الضحى كالشمس فى الطفل ميرزا محمد تقى مستوفى كاشانى لسان الملك متخلص به « سپهر » اعتبار و بزرگى اسم و خدمت او به دولت قاجار برهانى مثل ناسخ التواريخ دارد و او را بايد از فحول رجال ايران دانست . در نويسندگى و سخنورى بحرى زخار و سپهرى دوار بود . ولى سياقت و اسلوب او در مذاق مبارك همايونى ستوده نيست . چه بر لغات و الفاظ و عباراتى اشتمال دارد كه فقط در اشعار و اشباهها استعمال مىشود . قصايد و غزليات و غيرها از اشعارش مدون است و عظمت تأليفات و آثارش بر ملل عالم مبرهن . دو فرزند دانشمند از او مانده است : معتمد السلطان ميرزا هدايت الله مستوفى لسان الملك ثانى ، و مقرب الخاقان عباسقلى خان ملقب به سپهر و اين هردو هنرور از فضل موروث و مكتسب حظى وافر دارند و به تأليف و نشر آثار و نظم اشعار همى همت مىگمارند . فوت آن فاضل بارع در يوم چهارشنبه هفدهم ربيع الثانى در سال يكهزار و دويست و نود و هفت به دار الخلافه افتاد ، طيب الله تربته . ج جعفر قلى خان نير الملك خلف الصدق رضا قلى خان امير الشعراء رضوان الله عليه . در فضايل ايرانى بالوراثه و در فنون اروپى بالاستحقاق از آحاد آفاق است . ح ميرزا حسن خان منشى اسرار اصلا از سادات عاليدرجات جهانشاهيهء تبريز مىباشد . در نويسندگى و خط تحرير و تتبعات در انواع علوم و صناعات از مشاهير است و مجموعى نغز مشتمل بر اقسام مطالب بديع و كتابات بسيارى از ابنيهء عتيق و اخبار و آثار متعلقه به مسافرتهاى خويش پرداخته است كه حقا از نفايس سفاين علماء عصر و جنگهاى افاضل عالم به شمار مىآيد . حسنعلى خان گروسى امير نظام در سياسيات و ديپلوماسى و لغت فرانسه و غيرها من اصول الفنون الاروپاويه از طراز اول رجال دولت عليه است و از علوم داخله غالب سطوح را بديده و بالخصوص