محمد حسن خان اعتماد السلطنه
201
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
حاج سيد شفيع جاپلقى از مشاهير شاگردهاى شريف العلماى مازندرانى است و اصول كربلائيه را در كتاب قواعدش مانند صاحب ضوابط به سلك تحرير كشيده و خدمت علامة العصر حاجى محمد جعفر آبادهاى فارسى نيز براى تحصيل و تكميل رسيده و در اجازهء كبراى مطبوعهء طهران تراجم جمعى كثير از علماء متأخرين از عهد صاحب لؤلؤتى البحرين را بر وجه اشارت وارد كرده است . گروهى از مجتهدين عصر در اصول شاگردى او را كردهاند . در علم حديث و تصحيح اسناد و معرفت احوال روات و فن شريف دراية بين الاقران بر همه مقدم بود و جمله را مسلم . اشتغالش به تدريس و ترويج در خطهء بروجرد از بلاد لر كوچك بود . آقا شيخ على مجتهد شريعتمدار استرآبادى الاصل طهرانى المسكن از افاضل فقهاء دار الخلافه است . در وثاقت و تقوى و حسن خلق و اطلاعات متنوعه و تتبعات متلونه مسلم اين شهر مىباشد . در رجال تأليفى نافع دارد و بر حسب مشيت شاهانه جامع ناصرى را كه بر اسلوب جامع عباسى است به مراقبت خاص مرحوم ميرزا سعيد خان به نام همايونى برنگاشته ، زاد الله توفيقه . حاج شيخ هادى نجمآبادى امروز از مجتهدين مسلم دار الخلافه و مرجع حكومات شرعيه است ، و در جرگ مجتهدين عصر به درويشنهادى و بىتكلفى امتيازى مخصوص دارد ، و در زهد و ورع بسيار كم عديل است ، و با علماء هرمذهب و هرآيين آميختن دوست مىدارد ، و بىمحابا با كافهء دانشوران فرق دنيا و رؤساء دينى هر نحله مجالست مىفرمايد و به سخنان منتقدانهء فضلاء وقت عنايتى نمىآورد . در فقه و اصول و حديث و تفسير و رجال و مقالات و غيرها من العلوم و المعارف و الاطلاعات از متفردين متبحرين معدود مىگردد . ملا فتحعلى سلطانآبادى عالم عامل و فقيه فاضل و عارف كامل است . مردم در علو درجهء ورع و تقوى و زهد به او مثل مىزنند . اصلا از عراق ايران مىباشد ، ولى فعلا در سر من راى ملتزم محضر سركار حجة الحق سيد الطايفه حاج ميرزا محمد حسن شيرازى دام ظله الممدود است و امامت جماعت را با وى واگذاردهاند . اكابر علماء مجاورين و غيرهم كه خود هريك با چندين هزار معتقد و مريد است نسبت به آقا خوند ملا فتحعلى مذكور در مقام خلوص و ارادت هستند و از وى بعضى مشاهدهء كرامات مدعى مىباشند . فقيه اجل حافظ عصر حاج ميرزا حسين نورى طبرسى در دار السلام و كلمهء طيبه از وى به كرات نام برده و خويشتن را نسبت باوى از معتقدين و مريدين شمرده ، و كفى بذلك حجة .