محمد حسن خان اعتماد السلطنه
167
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
اين نانها و شربتها و غيرها كه بيشتر به ايران تازه آمده و بعضى به بازار تازه رفته است فردى نصب العين دارد مشتمل بر هفتاد و اند قلم . منع ترقيم القاب در جرائد رسميه سابقا چون اسم يكى از ملكزادگان و شاهپوران و يا وزراء عظام و كبراء فخام در ميان روزنامه مذكور مىگرديد القابى كه شايستهء شأن ايشان است بشرحها مسطور مىافتاد و چنانچه در يك مطلب چهل بار نام صدر اعظمى تكرار مىپذيرفت آداب و القاب او كه شاغل سطرى است هم چهل كرت در قلم مىآمد . و چون اين شيمهء مستبشعه اشبه شىء به عادات كهنهء هنديان بود خسرو ايران بفرمود تا اين اطالت و اطناب كه تعطيل عمر قراء و كتاب است از درج كلام ساقط شد ، و هكذا بفرمود تا در عناوين مكاتيب قانونى ايجاد گرديد كه رسالهء آن قانون بطبع رسيده است . « 1 » تكميل تنقيح منشئات اگرچه اين اسلوب سادهنويسى را كه سهلى است ممتنع ميرزا ابو القاسم قائم مقام فراهانى كه صدر اعظم محمد شاه قاجار ثانى بود اعلى الله مقامه مؤصل ساخت ولى در اين عهد مكمل گرديد . و هر آن كس كه در توقيعات مبسوط اين پادشاه ارواحنا فداه كه از خاطر فياض همايون و يمين مقدس ميمون ترشح نموده است امعان كند اين مدعى را بىاختيار اذعان آورد . تلطيف خط تحرير شيوهاى كه در اين دوران نگارشات اهالى ايران بر آن قرار گرفته طرازى است بسيار خوش و اسلوبى سخت دلكش . نوشتجات پيش از اين زيبائى و فريبندگى و ملاحت و ظرافت بالمره عاطل است و ايجاد اين تحرير به دست نحرير اعظم و دستور اجل اكرم شمس الوزراء جناب مستطاب ميرزا على خان امين الدوله دامت شوكته شده ، و امروز جمهور نگارندگان ايران عيالند بر وى كه تحريرات را جمله بر اين سياق مىرانند و مشاراليه را رب النوع مىدانند . تكميل صنعت مهتاب به حدى كه نيز در زير آب مىسوزد . تثليث طريقهء پيوند اشجار در اين روزگار كه فن فلاحت در ترقى آمده است فواكه فراوان شده و ميوهجات بىپايان گرديده .
--> ( 1 ) - رسالهاى است كه نسخهاى از آن را به دست آورده تحت عنوان « تشخيص و ترقيم القاب » در فرهنگ ايران زمين جلد 19 چاپ كردهام .