محمد حسن خان اعتماد السلطنه

155

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

اين رسم ردى برانداخت و مقرر فرمود تا طبقات مردم زياده از حد ضرورت نوكر نگاه ندارند و همى دواسبه برنشسته به راحت راه بسپارند . افتتاح دار الترجمهء خاصه در دربار دار الخلافهء طهران امروز وضع دول ايران و انيران « 1 » عموما بر خلاف جميع قرون ماضيه و احقاب خاليه است . شغل ملك‌دارى و فرمانگزارى را در اين اعصار شرايطى به هم رسيده و تكاليفى پديدار آمده است كه در سلطنتهاى سابق دنيا از بسيار آن اندكى و از هزارانش يكى نبوده ، من جمله مىبايست از تمام پليتيك دول روى زمين شخص همايون پادشاه آگاه بوده و از كافهء افكار و اخبار دربار هرمملكت استحضار داشته باشد ، لهذا از سالهاست كه برحسب امر جهان مطاع شاهنشاه ايران در كرسى اين مملكت مينونشان مجتمعى حافل از برآمدگان عصر همايون و پروردگان مدرسهء دار الفنون در تحت رياست اين بندهء ذليل تشكيل يافته جميع جرائد و جرانيل « 2 » و گازتها « 3 » از تمام دولتها و حكومتها و ايالات وارد آنجا مىگردد و از السنهء شتى و لغات مختلف به پارسى ترجمانى مىشود و هر به چند روز يك بار از لحاظ اقدس شهريار مىگذرد . « 4 » ختم مقاولهء چاه آرتيزين علماء بزرگ اين قرون اخيره حفر چاه و اجراء مياه را اختراعى عظيم كرده‌اند و به عالم آبادانى اين جهانى خدمتى بس خطير فرموده‌اند . آنكه با آلات و اسبابى مخصوص كه فى المثل به منزلهء مثقبهء نجارى است قطر كره را از دويست گز الى يكهزار و دويست گز حسب اختلاف الاقطار سوراخ مىسازند . پس آب از تك چاه بدان عمق فى الفور در فوران مىآيد و بر سطح ارض در جريان مىافتد . و اين چاه من جانب الله از مؤونهء هرسالهء قنوات متعارف معاف است ، دور مخارج لايروبى و پوتكشى و نوكنى آن را به قلم اعلى خط كشيده‌اند و هم آب آن همى فايض غير غايض است و به هيچ حالى از خشكسالى نقصان نمىپذيرد ، چرا كه منبع مياه آرتيزين در طبقهء ثانيهء ارض خواهد بود و مادهء آب آن طبقه خود بحار زخار است و مخازن تيار . بندگان اعليحضرت صاحب‌قرانى در جلب اين فيض بىپايان به ممالك محروسهء ايران بر عهدهء حكيم فرزانه دكتر طرنس آمريكى كه يكى از افتخارهاى دولت جمهورى اتازونى است مقرر فرموده‌اند تا اسباب كارخانهء اين صناعت كبرى را از ينگى دنيا صادر سازد و به ايران وارد نمايد . قرارنامهء اين مقاله مقارن جمع و تأليف اين عجاله به امضاء قضاء اقتضاء مزين گرديد . تكميل صنعت آتشبازى سابقا اين كار بسى ساده بود و در نفس هيچگونه ابتهاج و اهتزاز و شگفتى

--> ( 1 ) - يعنى غير ايران ( 2 ) - جمع ساختگى است براى journal ( 3 ) - gazette ( 4 ) - در روزنامهء اخبار اعتماد السلطنه موارد زيادى ذكر شده است .