محمد حسن خان اعتماد السلطنه
150
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
خرج و تعيين قرض جديد و استعداد لشكر برى و بحرى هرمملكت از قسمتهاى سيارهء ارض ، و غير ذلك . ظهور اعتقاد به دوران دم اين قول كه از سمت مغرب زمين طالع شده است در اين عهد بر جماعتى از حكماء و اطباء ايران ثابت گرديد و جمعيتى كثير بر اين عقيدت بگرويد . متطببين و طبيعيين اروپا آلتى اختراع نمودهاند و در اين عصر به ايران آوردهاند كه دورهء دمويه را عيانا تصوير مىدهد . و آلتى ديگر آوردهاند كه به غليان از فاضل دم خبر مىدهد . و آلتى ديگر آوردهاند كه به فوران از صفراء مستحضر مىدارد . و آلتى ديگر آوردهاند كه از ميزان حمى اطلاع مىبخشد . و كذلك ساير ادوات و آلات كه براى استنباط و يا اثبات ايجاد شده و در اين عهد به ايران ايراد گرديده است . ترويج موسيقى اروپى اگرچه پردههاى آهنگ اهالى فرنگ همه تأليف است و يا رنگ دستگاه و آواز فهم نمىكند و شور از شهناز امتياز نمىدهند و ماهور از حجاز باز نمىشناسند ولى صناعت موسيقارى مصطلح ممالك خود را كه عبارت است از فنون اغانى و تصانيف به مقامى كامل ساختهاند كه گوئى تخمير عقول و تخدير نفوس را تدبير خواستهاند . و در اين عهد همايون از انواع موزيك و پيانو و ارغنون و ساير سازها و نايهاى فرنگ از ادوات اصوات بزم و جنگ به اصطلاح حكماء مهيجات مواد منويه و قواى غضبيه در ايران بتخصيص طهران چيزى نيست كه نيست . گروهى از متجندهء منصور كه به اين مشق مأمورند خود هم مىسازند و هم مىنوازند . ايجاد دار الضرب به سبك اروپ مسكوكات دولت ايران در اين دوران از حيث وزن و مقدار و بار و عيار و صور و اشكال به سرحد كمال رسيد و پيشتر هريك از شهرهاى معتبر ضرابخانهاى جداگانه داشت و دولت بهركدام قيمى به سمت معيرى برمىگماشت و از اينجا اختلافات پديد مىآمد و در ميان اصناف نقود منظرا و مخبرا تفاوتهاى فاحش بهم مىرسيد . پس مشيت شاهانه به اصلاح مفاسد ديرينهء اين كارخانه تعلق گرفت ، ادوات ضرب و اسباب سكه و چرخ منگنه از اروپا احضار فرمود . رضوانمكان آقا محمد ابراهيم خان امين سلطان ماضى كه خاطر عاطر اين پادشاه آگاه را به فرط امانت و سد طرق خيانت همى راضى مىداشت حسب الحكم اين دايرهء عظمى را در تحت مراقبت خويش آورد . تمام ضرابخانهاى ولايات را در ببست و عمل غش و دس و ناسره را يكسره راه بگرفت . تا آنكه اين دو فلز بزرگوار از هر عيب و عوار خلاص يافت و در چندين وزن و مقدار يك عيار برقرار شد و اشكال