محمد حسن خان اعتماد السلطنه
101
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
و هشتاد ، سال هفدهم از جلوس همايون . بناى بازار جديد بديع و جامع معتبر وسيع در كرمان از محمد اسمعيل خان وكيل - الملك ، سال هفدهم از جلوس همايون . ايجاد و احداث جبهخانهء ديگر معروف به « باستيان » با نهايت اهميت در جنب ميدان مشق طهران ، در سال هفدهم از جلوس همايون . شروع به ساختن راه مازندران از البرز الى كجور و كلاردشت الى كرانهء خزر كه سى و دو فرسنگ مسافت مىباشد به مباشرت مسيو كاستگر خان مهندس نمساوى ، هم در سال هفدهم از جلوس همايون . ساختن بقعهء عين على و زين على در آذربايگان به دست عزيز خان سردار كل ، در سنهء هزار و دويست و هشتاد و يك از هجرت ، سال هيجدهم از جلوس همايون . مرمت بقعهء شيخ محمود شبسترى عليه الرحمه هم به دست عزيز خان سردار كل ، به تاريخ مذكور . احداث آبادانيها در بندر طيس كرمان به مباشرى محمد اسمعيل خان وكيل الملك ، هم در سنهء هزار و دويست و هشتاد و يك ، سال هيجدهم از جلوس همايون . طرح و احياء باغ مشهور به گلشن و حفر و احداث درياچهء ما بين دو قسمت شرقى و غربى آن در بين ميدان توپخانهء قديم دار الخلافه و ايراد آب قنات خاصهء سركارى در آن بحيره ، بعد از آنكه از حياض و رياض دولتخانهء مباركه مىگذرد و از آنجا به حوض سبزه ميدان و محلات شهر طهران عتيق جارى مىگردد و در سطح تمام فضاى اين ميدان از اطراف درياچهء مستحدثه مزبوره به استثناء راه عبور و مرور باغچهبنديها و درختنشانيها و گلكاريها به طرزى جديد و طرحى بديع نمودن در سنهء مزبوره كه سال هيجدهم قمرى است از جلوس ابد مأنوس . و در قسمت غربى اين باغ « صندوق عدالت » بود كه به منزلهء زنجير عدل نوشيروان هركس عرضى داشت بطور آزاد آنجا رفته عريضهء خود را در آن صندوق مىانداخت . به هرهفته يك بار از نظر مبارك مىگذشت و جواب صادر مىشد و به اين وسيله راه تظلم بر احدى بسته نبود . و در تاريخ تأليف در قسمت مشرقى اين باغ گرمخانه بلكه گلخانهاى ايجاد شده است و در سنهء آتيهء تاريخ مزبور كه نوزدهم قمرى از جلوس خواهد بود چون تشكيل ميدان ارگ و طرح بحيرهء بزرگ در وسط و غرس باغ مذكور در دو سمت آنكه در تاريخ تأليف از فرط آبادى و شادابى مصداق دو برگ سبز تواند بود يك جا اتمام يافت و نصب استوانهاى سنگى به فاصلهء چهار ذرع و اقامهء محجر چوبى در فواصل ستونها جميعا انجام گرفت ، محض حفظ چنين ساحت نظيف لطيف از عبرهء دواب و انعام خندق سمت شرقى ارگ را انباشتند و خيابانى تا دهنهء بازار ساختند و دروازهاى از سمت شمال خارج شهر قديم به آن خيابان گشودند و خيابان مزبور را كه بر پشت شمس - العماره نيز مىگذرد « ناصريه » ناميدند . اجراء قنات شهر بهبهان به دستيارى نواب سلطان اويس ميرزا احتشام الدوله