ميرزا مهدي خان استر آبادى
مقدمه 30
جهانگشاى نادرى ( فارسى )
مرجحى در تصحيح اسماء واقع شود و نه شبههء عدم رعايت امانت محقق گردد . به اين ترتيب اسماء اماكن ، طبق ضبط نسخهء « ط » ، در متن آمدند و اختلاف ضبطها و اغلاط در تعليقه نشان داده شدند . اما مداركى كه بعنوان مرجع هر اسم مورد استفادت واقع شدند ، بيشتر مداركى هستند كه نزديك به زمان تحرير كتاباند يعنى از نقاط بسيار كوچك كه هنوز سيل مدنيت در آنها دستى نبرده و اطلاعات فعلى ما - مثلا از طريق « فرهنگ جغرافيايى ايران » - كه تا حدودى موافق مشخصات دويست سال پيش آنهاست بگذريم در ساير نقاط بيشتر تكيه بر مراجع قريب به زمان تأليف كتاب شده است ، و نيز اگر دو مرجع در دست داشتيم كه يكى متعلق به دويست قبل از « جهانگشا » و ديگرى متعلق به دويست سال بعد از آن بود بيشتر توجه بمدرك دويست سال قبل شد زيرا تحول نقاط درين دويست سال اخير بمراتب بيشتر از دويست سال قبل بوده است . ازين گذشته چون سفرهاى نادر بيشتر شبيه بسفرهاى يك جهانگرد و سياح بوده تا سفر يكنفر زمينشناس و جغرافيادان ، لذا در اخذ مدارك جغرافيايى آنقدر كه اهميت بسفرنامهها داده شد كمتر بمراجع جغرافيايى توجه گرديد يعنى ابتداء براى هر نقطه بسفرنامهها و تواريخ آن زمان رجوع گشت و در صورت سكوت آنها از مراجع جغرافيايى كمك گرفته شد . اين بود آن رنج دائرى كه در تهيه اسماء به كار رفت و به صورت موجود در تعليقه بعرض خوانندگان رسيد . رأى الناس دهنا فى قوارير صافيا * و لم يدر ما يجرى على رأس سمسم در پايان اين مقال از خوانندگان محترم تقاضا مىشود كه بهيچوجه بنقاط موجود در متن تكيه نكنند و همواره هر نقطه را در تعليقه ببينند تا اگر اختلافى در بين باشد به آن واقف شوند . - ديگر آنكه نام هر مرجع در ذيل اسم مورد بحث آمده است و به ظاهر مشخصات آن طورى آمده كه كافى براى شناساندن آن مرجع مىباشد ، جز مرجعى بنام « تعليقه بر تذكرة الملوك » و آن عبارت از تعليقهايست به زبان انگليسى بر كتاب « تذكرة الملوك » ،