ميرزا مهدي خان استر آبادى

مقدمه 26

جهانگشاى نادرى ( فارسى )

محترم به تلفظ آن كاملا واقف شود . بعضى از دوستان را نظر آن بود كه اين كلمات با الفباى فرنگى ضبط شوند ، ولى چون حدس آن ميرفت كه ممكن است پاره‌اى از خوانندگان را وقوفى به اين الفباء نباشد و علاوه بر آن خود آن « الفباء » را دشواريهاى زياد دربر است . بناچار حروف مشكول بجاى آن قرار گرفت گرچه نقص فنى چاپ در بعضى از موارد موجب بىحركت ماندن پارهء حروف يا لغزيدن حركت به روى بعضى از حروف شد ولى با اين همه اين ضبط نيكوتر از ضبط فرنگى بود . بحثهاى دستورى و گرامرى كه دربارهء اين لغات آمده است چون از بحثهاى نخستين دستور زبان پارسى است مسلما خالى از خورده‌گيرىها نخواهد بود ولى چه بايد كرد ؟ متأسفانه در زبان پارسى تاكنون دستور جامعى مدون نشده است كه عدول از قواعد متقن آن ذنب لايغفر در زبان باشد و تا وقتى كه اين‌چنين دستورى تدوين نشده است ظاهرا كارها در همين حدود خواهد بود . انشاء إله با طرحهايى كه فعلا براى دستور زبان فارسى درانداخته شده اميدواريم رفع اين محظور در آتيه بشود . در معانى لغات تنها اكتفاء بمعنى موردنظر ميرزا مهدى خان نشده است بلكه دربارهء هر لغت سعى شده كه معانى متضاد و ملازم و مترادف آن لغت نيز ، تا حدى ، گفته آيد تا پژوهنده علاوه بر معنى موردنظر نويسنده بمعانى ديگر هم واقف شود . 2 - اسماء اماكن : هركس كه يك بار « جهانگشا » را از بدء تا ختم بخواند خود را مواجه با تعداد كثيرى از اسماء اماكن مىبيند كه عدم اطلاع بر آنها موجب ناآشنائى بمسير قهرمان كتاب مىشود ، و اين خود نبوغ و قدرت فرماندهى نادر را در ابهام نگاه ميدارد . علاوه بر آن اين نقاط غالبا اسماء قراء و نواحى دورافتاده‌اىاند كه سيل تمدن و پيشرفت مدنيت قرن كنونى بسرعت مشغول دست بردن در تركيب آنهاست ، و حتى پاره‌اى از آنها امروز يا از صفحهء گيتى محو شده يا به صورت محله و نقطه‌اى در كام شهرها فرو رفته‌اند ، و اين نيز براى آنان كه مىخواهند از روى صفحات تاريخ وضع را به همان شكل بنگرند كه حادثه اتفاق افتاده ، حائز بسى اهميت است چه آنها مىخواهند اماكن محو شده و