ميرزا مهدي خان استر آبادى

مقدمه 25

جهانگشاى نادرى ( فارسى )

تبعيت از رسم الخط آن مدرك شد اگرچه امروز آن رسم الخط متداول و معمول نيست . اما تعليقه : امور زير اساس تعليقه‌اند و براى راهنمايى خوانندگان محترم دربارهء هريك چند كلمه‌اى آورده مىشود : 1 - لغاتى كه در تعليقه معنى شده‌اند لغاتى هستند كه معانى آنها براى خوانندگان غير متخصص ظاهرا دشوار مينمايد . انتخاب آنها چنين بود كه متن جهانگشا به دو فارغ - التحصيل دورهء دوّم متوسطه داده شد و از آنها درخواست گرديد تا لغاتى را كه نامعلوم آنهاست استخراج كنند . آنها لغات موجود در تعليقه را پس از خواندن همهء متن بدست دادند . - اما حكم باينكه اين لغات كافى براى رفع اشكال هر خواننده‌اى مىباشند يعنى در متن ديگر اشكالى از جهت لغت باقى نمانده است ، حكمى بىاساس و بىپايه است ، چه امكان دارد همه اين لغات معلوم شاگردى باشد كه حتى دورهء دوم متوسطه را بپايان نبرده است و بالعكس پاره‌اى لغات در متن يافت شوند كه معانى آن‌ها حتى براى اهل فضل هم مجهول باشد . اصولا آن‌كه قصد خواندن « جهانگشا » را دارد بايد تا حدى آشنا بمتون نظم و نثر فارسى باشد خاصه متون قرن دهم و يازدهم هجرى . زيرا مشكل كار تنها در لغت نيست ، چه عدم انس باينگونه متن‌ها بسا خود موجب اشكال فراوان بگاه مطالعه نيز مىشود . فرهنگ‌ها يا مراجعى كه معنى اين لغات از آنها گرفته شده است همه در ذيل آن لغت آمده‌اند و نام يك‌يك آنها را بردن به نظر بيهوده و موجب تطويل كلام است . در بين مراجع غالبا بنام « ناظم الاطباء » برمىخوريم و غرض از آن كتاب « فرهنگ - نفيسى » يا « فرنودسار » است در لغت فارسى و عربى ، كه بوسيله « ميرزا على اكبر ناظم الاطباء » بزرگ خاندان نفيسى در پنج جلد چاپ شده است . اينكه در تعليقه چرا بجاى « فرهنگ نفيسى » « ناظم الاطباء » آمد تبعيت از لغت‌نامهء دهخدا بود . ضبط لغات با حروف مشكول ، بين دو قلاب ، مقابل هر لغت آمده و در آن رعايت تلفظ عمومى شده است . مثلا كلمه « آباد » در قلاب به صورت « عاباد » ضبط شده تا خوانندهء