ميرزا مهدي خان استر آبادى
مقدمه 3
جهانگشاى نادرى ( فارسى )
قبل مىكند . چه بر اثر اين تشابه اسمى اغلب مسموعات و انتسابات خانوادگى « 1 » ، كه در اينمواقع غالبا رفع اشكال مىنمايد ، بهم خلط شده و حوادث ايام يكى به ديگرى منتسب گرديده است . طبق مدركى « 2 » كه ظاهرا سندش فرمان « 3 » زير است . ميرزا مهدى خان دوران جوانى و علماندوزى را باصفهان گذراند و در آنجا بر اثر كياست و حسن نويسندگى بدربار صفوى راه يافت و تا مقام باغبانباشىگرى « 4 » ترقى كرد .
--> ( 1 ) - آقاى دكتر صديق اعلم خود را از نوادگان ميرزا مهديخان مىدانند . ( كتاب يادگار عمر صفحهء 1 ) و آقاى تربيت نيز از قرار چنين ادعائى كردهاند . ( فهرست كتابخانهء مجلس جلد سوم صفحهء 100 ) ( 2 ) - مجلهء توشه شمارهء اول - تيرماه 1337 شمسى - صفحهء 26 . ( 3 ) - اين فرمان در كتاب منشآت ميرزا مهدى خان نسخهء خطى كتابخانهء ملك بشمارهء 3799 مضبوط است . اينك متن فرمان : « رقم در خصوص باغبانباشى گرى ميرزا مهدى ملقب به كوكب چون از روزى كه بانى نزهت سراى جهان و معمار معمورهء اين بلند ايوان ، قبه چرخ مقرنس را بىآلت خشت و گل افراشته و پيش طاق رواق آن را به شمسهء زرين آفتاب و صور سيمين كواكب نگاشته ، آينه خانه سپهر زجاجى را بنقوش و تماثيل اختران آراسته و نشيمن خاك را كه عمارت ما بين افلاك است بحدايق ذات بهجت سمات پيراسته ، و بهارآراى قدرتش گلهاى چهارباغ عناصر را بصنع كامل رنگريزى كرده و مهندس حكمتش بمفاد « و الارض فرشناها » بسط بساط زمين و بمصداق « بنينا فوقكم سبعا شدادا » احداث مناظر دلگشاى چرخ برين فرموده ، پايهء قصر بىقصور اين دولت و الا را سركوب قصور سپهر و بنيان ايوان اين سلطنت كبرى را رفيعتر از طارم ماه و مهر نموده . در ازاء اين عارفهء عظمى و شكرانهء اين موهبت كبرى بر ذمت سامى لازم فرموديم كه هريك از راستكيشان را كه در سرزمين بندگى مانند سرو آزاد ثابت قدم و در جوهر ذاتى بىخلاف با چنار توأم باشد نزد امثال و اقران سرسبز و سربلند و از انوار عاطفت و عنايت بهرهمند سازيم . از آنجا كه ما صدق اين مقال حال نيكو مآل ميرزا مهدى ملقب به كوكب مىباشد كه بيت ضمير را بخامه اخلاص كتابه نوشته و بنياد عمارت وجودش به آب و گل نيك اعتقادى سرشته است از ابتداى فلان نظارت كل باغات و عمارات مباركات واقعات در اصفهان جنت بنياد كه نمونهء « ارم ذات العماد التى لم يخلق مثلها فى البلاد » بمشار اليه مفوض و مرجوع فرموديم كه طرفة العينى از مراسم نظارت غافل نگردد و سركاران صاحب اهتمام و سرايداران كيوان مقام و معماران مهندس طراز و سنمار فن و سنگتراشان فرهاد كيش و خاراشكن و نقاشان مانى هنر و ارژنگنگار و باغبانان صنايعپرور و بدايع كار مشار اليه را صاحب اختيار عمارات و باغات دانند » ( 4 ) - رئيس بيوتات سلطنتى .