حسين قرچانلو
90
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
جانب شمال تا كوه كرمل كشيده شده است . رونق كشاورزى در قسمت جنوبى اين دشت كه به فلسطيا معروف است ، به خوبى دشت شارون در شمال آن و دشت يزرعيل در آن سوى شارون نيست . كوه كرمل به طرف شمال ، ساحلى هلالىشكل به درازاى شانزده كيلومتر در كنار مديترانه بهوجود مىآورد كه شهر بندرى جديد حيفا را به شهر بارودار قرون وسطايى عكّا متصل مىكند . اين دشت ساحلى از عكّا به آنسوى صور در سمت شمال امتداد مىيابد تا آنكه در دامنههاى كوههاى لبنان ناپديد مىشود . همهء دشت ساحلى واقع در شمال كوه كرمل در ادوار باستان جزئى از فنيقيّه بوده است . در شمال رشتهكوه طولى نامبرده ، درّه رسوبى بزرگى واقع است كه نهر اردن كه از كوههاى غربى جبل حرمون يا جبل الشيخ سرچشمه مىگيرد ، در بستر آن جارى مىشود . بحر حوله كه در ادوار باستانى به آبهاى ميروم معروف بود ، در اين درّه بزرگ واقع است . نهر اردن از حوضهء عميق درياچهء حوله به سمت جنوب جريان يافته ، از درياچهء طبريه كه 215 متر از سطح درياهاى آزاد پايينتر است مىگذرد . نهر اردن بعد از درياچهء طبريه 112 كيلومتر طى مىكند تا به بحر الميت مىريزد . دنبالهء بحر الميت درّه رسوبى بزرگى است كه از وادى عربه و خليج عقبه به بحر احمر محدود مىشود ، ولى آبى از درياچه به بيرون جارى نمىشود . بهطور كلى ، اين فرورفتگى بزرگ نهر اردن و بحر الميت - كه از مهمترين سيماهاى طبيعى فلسطين به شمار مىروند - رشته كوههاى فلسطين را از فلات اردن و بيابان سوريه ( باديه الشام ) جدا مىسازد . سرزمين جنوبى يهودا يا نقب و منتهى اليه جنوبى دشت ساحلى فلسطيا ، هر دو بتدريج در بيابانى كه در طرف جنوب غربى در شبه جزيرهء سينا گسترده است ناپديد مىشوند . نهر اردن تنها رود مهم و دائمى فلسطين است . رودهاى عوجاء و زرقاء ، ميان اشقلون و كوه كرمل ، در دشت شارون جريان دارند . رود قيشون كه در دشت يزرعيل جارى است ، در شمال كوه كرمل و بندر حيفا به مديترانه مىريزد . دشت ساحلى فلسطين كه از عريش تا كوههاى كرمل امتداد دارد ، در نهايت بارورى است و بلاد اصلى فلسطينيان را تشكيل مىدهد . چشمههاى مهم فلسطين ، مانند چشمه حاصبيا و چشمهء مقطّع كه در وادى يزرعيل جارىاند ، و چشمههاى ديگرى كه منبع آب طبريه و بيسان و اطراف اورشليم است ، آب قابل شرب