طرف روميان است كه با كشتيها قصد آنجا مىكنند . مساحت شهر هزار ارش است . در اين مساحت ، تيمچه‌ها و بناهاى پنج طبقه و شش طبقه ساخته‌اند كه هريك مانند قصرى است . شهر ، كوچه‌ها و بازارهاى نيكو و پاكيزه دارد و هر طعام و ميوه‌اى كه در نزد عجمها ديده بودم ، در آنجا موجود بود ، بلكه به صد درجه بيشتر . در ميان شهر ، مسجد آدينهء بزرگ و پاكيزه و آراسته و محكمى بود . در مسجد قبّه‌اى بزرگ ساخته بودند و در زير آن حوضى از مرمر بود كه در ميانش فوّاره‌اى برنجين وجود داشت . در بازار حوضچه‌اى ساخته‌اند كه آب بسيار از آن بيرون مىآيد كه مردم از آن آب برمىدارند و باقيماندهء آن بر زمين جارى شده ، به سوى دريا مىرود . گفته‌اند در اين شهر بيست هزار مرد است و شهر ، سواد و روستاهاى بسيار دارد . در آنجا كاغذ خوبى ، مانند كاغذ سمرقندى ، بلكه بهتر از آن مىسازند . اين شهر به سلطان مصر تعلق دارد . در بندرگاه اين شهر باجگاهى است و كشتيهايى كه از اطراف ( روم ) و فرنگ و اندلس و مغرب به آنجا مىآيند ، عشر ( 10 / 1 ) به سلطان مىدهند و ارزاق لشكر از آن است . سلطان مصر در آنجا كشتيهايى دارد كه به روم و صقليه و مغرب براى تجارت مىروند . مردم اين شهر همه شيعه باشند و شيعه به هر بلادى مساجد نيكو ساخته‌اند . در طرابلس خانه‌هايى همانند رباطها ساخته‌اند ، ولى كسى در آنجا مقام نمىكند و آنها را مشهد خوانند . « 1 » ادريسى مىنويسد : در طرابلس و اطراف آن ، قلعه‌ها و دژهاى آباد بسيارى وجود دارد ، مانند قلعهء انف الحجر ، قلعهء قالمون ، قلعهء ابى العدس و قلعه ارطوسيه . مشهورترين آباديهاى آن عبارتند از : شفيقيّه ، زيتونه ، راعبيّه ، حدث و اميون كه در اين آخرى درختان زيتون و انواع ميوه ، بيشتر از جاهاى ديگر وجود دارد . در سمت جنوبى طرابلس دژى است كه ابن صنجيل فرنگى آن را ساخته است ؛ وى از همين دژ توانست طرابلس را فتح كند . ميان دژ و شهر طرابلس چهار ميل فاصله است و آن دژى بلند و استوار است . درمقابل شهر طرابلس در درياى مديترانه چهار جزيره وجود دارد كه به دنبال هم قرار دارند : نخستين آنها كه به خشكى نزديك است ، جزيرهء نرگس نام دارد كه جزيره‌اى كوچك و

--> ( 1 ) . سفرنامه ؛ ص 17 - 18 .